سفارش تبلیغ
مرکز داده تبیان

 

 

 



وقایع بعد از شهادت حضرت زهرا

1.حضور حضرت زهرا در حجةالوداع و غدیرخم


جنب و جوش فوق‏العاده‏اى که «مدینه» را در کام خود فروبرده بود، به این خاطر بود که پیامبر عالیقدر اسلام صلى اللَّه علیه و آله و سلم اعلام داشت مى‏خواهد حج وداع انجام دهد. خبر انجام آخرین حج پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم مردم شهر را به تحرک و رفت و آمدهاى شتاب‏آمیزى واداشت و قبایل و چادرنشینهاى اطراف را هم تا آنجا که از این دعوت اطلاع یافته بودند، به داخل شهر کشاند. مدینه شاهد روزهاى شادى و شکوهمندى بود.
آنان که دعوت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم را دریافت کرده بودند، از شهرها و نقاط مختلف بلاد اسلامى و حجاز دسته دسته به «مدینه» شتافته و آنگاه که با شهر انباشته از جمعیت روبه‏رو شدند، در اطراف شهر چادر زدند و اسکان یافتند تا در مراسم حج در کنار رسول خدا شرکت جسته و مناسک حج را از فرستاده خدا آموخته و عملى گردانند.
دوشنبه پنجم ذیقعده سال دهم هجرت است، بیست و سه سال از رسالت پیامبر گذشته و حضرتش در بهار شصت و سومین سال زندگى خود قرار دارد. او در مدینه غسل انجام داد، دو قطعه پارچه ساده را به عنوان لباس به تن پوشاند و در حالى که محاسن را شانه زده و بدن را خوشبو نموده، و چون نگینى درخشان در میان اعضاء خانواده، یاران مهاجر و انصار و دیگر مسلمانان قدم برمى‏داشت، میدنه را ترک گفت.
پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم نماز ظهر را در مسجد مدینه به جماعت برگزار کرد، اما نماز عصر را در مسجد «شجره» که آن روز تا شهر ده کیلومتر فاصله داشت، به جاى آورد و در حالى که جامه‏هاى احرام را به تن کرده بود، از جلو یاران و همراهان که تعداد آنان به نود یا یکصد و بیست و چهار هزار تن مى‏رسید،  بیابان سوزان حجاز را لبیک‏گویان به شوق دیدار کعبه پیش گرفتند.
آهنگ درهم پیچیده‏ى زنگهاى شترهایى که کاروانیان را حرکت مى‏دهند، در سکوت شب صحرا، آواى دلارامى را پدید آورده است. ماه، در شبهاى اوائل ماه، زود به آغوش غروب مى‏خرامد و شب را در سکوت مطلقى فرومى‏برد تا «شیران روز» که اکنون «راهبان شب» گردیده‏اند با نور ضمیر خویش به اوراق کتاب هستى بنگرند و زمزمه شبانه آنان را از خاک به افلاک اوج گیرد.
کاروان حج به پیشوایى محمد صلى اللَّه علیه و آله و سلم راه مکه را ادامه مى دهد. زمینهاى ریگزار و خاموش حجاز زیر پاى هزاران مرد و زن که لبیک آنان به طور بى‏سابقه‏اى فضا را پر کرده است، مى‏لرزد و راهیان این سفر تاریخى، ضمن اینکه در هر منزلگاهى براى استراحت و خوردن غذا توقفى دارند، به راه ادامه مى‏دهند.
فاصله مدینه تا مکه حدود نود فرسنگ است، کاروانها به طور معمول این فاصله را ده روز مى‏پیمودند. این کاروان عظیم هم، در حالى که دوشنبه از مدینه بیرون آمده، پس از پنج روز راهپیمائى صبحگاه پنجشنبه روز ششم به «ابواء» رسید. سرزمین «ابواء» براى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم حساب دیگرى دارد، بوى دیگرى مى‏دهد. آن زمین سالها قبل «آمنه» مادر محمد صلى اللَّه علیه و آله و سلم را در آغوش پنهان ساخته و اکنون رسول خدا بر تربت مادر رسیده و با چند قطره اشک مزار مادر را شستشو مى‏دهد، و اندکى بیش از سایر منازل، اقامت مى‏کند تا مهر مادر را پاس دارد. پیامبر دوست مى‏دارد اندکى بیشتر هم بر مزار مادر توقف کند، اما رسالت عظیم‏تر حج، این فرصت را از او مى‏گیرد، و ناچار از آن منزل حرکت مى‏کند و همچنان این سالار بزرگ بر هدایت همراهان به راه شبانه‏روزى ادامه مى‏دهد.
کاروان عظیم حج هزاران نفرى رسول خدا که فاطمه اطهر علیهاالسلام، همسران پیامبر، اسماء دختر عمیس و زنان دیگرى در آن حضور دارند، فرسنگها راه را پشت سر گذاشت. در حالى که شترانى را هم براى قربانى از مدینه همراه خود آورده بودند. آنها خسته و فرسوده به نظر مى‏رسیدند، پس از عبور از سرزمین «جحفه» شب یکشنبه، چهارم ذیحجه، در منزلگاه «ذى‏طوى» که در نزدیکى مکه قرار داشت، توقفى کردند و پس از اداى نماز صبح همان روز، از گردنه «کواء» وارد مکه شدند، از درب «بنى‏شیبه» به مسجدالحرام آمدند و به اعمال حج پرداختند.
پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم و کاروان همراه، طواف کردند، نماز خواندند، سعى صفا و مروه انجام دادند، از زمزم نوشیدند، دعاى فراوانى سر دادند و به این ترتیب اعمال عمره آنان تازه پایان یافته بود که على علیه‏السلام هم پس از مأموریت «یمن» براى شرکت در مراسم حج رسول خدا، که از آن با اطلاع بود، خود را به مکه رسانید و پس از انجام اعمال به ملاقات رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم و فاطمه علیهاالسلام شتافت.
این کاروان از روز یکشنبه تا پنجشنبه هشتم ذیحجه به مدت چهار روز در مکه توقف داشت، بعد از ظهر همان روز، که «یوم ترویه» نام دارد افراد، در حالى که غسل کرده و لباس احرام به تن پوشیده بودند، براى اعمال حج روانه سرزمین «منى» شدند و پس از توقف در «منى» صبح روز نهم ذیحجه، به بیابان عرفات وارد گردیدند. 
سخنرانى پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم در عرفات، یک منشور عمیق اعتقادى، اخلاقى، حقوقى و سیاسى است. که آن را شمرده شمرده ایراد مى‏فرموده، گاهى توقفى مى‏کرده و حتى براى اینکه همه هزاران مخاطب، همه مطالب را بشنوند «ربیعة بن امیة بن خلف» گفتار او را با صداى بلند و به طور شمرده براى دیگران تکرار مى‏کرد.
فرازهائى از آن خطابه مهم به این ترتیب است:
- اى مردم! به سخن من درست گوش فرادهید، شاید بعد از این، در این مکان دیگر مرا نبینید و آخرین دیدار من با شما در این مکان باشد!
- اى مردم! شما مى‏دانید، این سرزمین، این ماه و این روز، همه محترمند، و خداوند هم جان و مال همگان را محترم شمرده و هیچ‏کس حق تجاوز به مال و جان کسى را ندارد.
- اى مردم! درباره رعایت حق زنان به شما سفارش مى‏کنم، آنان امانتهاى الهى در دست شما مى‏باشند، از آنان کامجوئى مى‏کنید، خداوند آنان را براى شما حلال گردانیده، و درباره لباس و خوراک و خوشرفتارى نسبت به آنان نباید هیچ گونه مسامحه‏اى داشته باشید.
- اى مردم! مسلمان برادر مسلمان است و هرگز نباید درباره او غیبت و حیله و خیانت روا دارد و در جان و مال او تجاوز نماید.
- اى مردم! مبادا بعد از من راه کفر و گمراهى را پیش گیرید و به راه اختلاف و سرگردانى روى آورید، زیرا من براى پس از خود، دو یادگار به جاى مى‏گذارم که اگر بدان پناه برید هرگز گمراه نخواهید شد.
آن دو یادگار: کتاب خداوند و عترت من که اهل‏بیتم مى‏باشند، هستند.
بارى، سخنرانى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم در عرفات پایان یافت، در طى آن دوازده بار اللهم اشهد گفت و خداوند را در آن سرزمین مقدس به گواهى خواند و در فاصله‏هاى سخن، که «ربیعه» آن را جمله جمله به گوش افراد مى‏رسانید، در جواب رسول خدا، که مى‏فرمود: «الاهل بلنت؟ آیا من رسالت خود را انجام دادم؟» هزاران مرد و زن مسلمان حاضر در صحراى عرفات، سخنان و انجام رسالت رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم را تأیید کردند و پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم سفارش کرد، این مطالب را افراد حاضر وقتى به شهر و دیار خود برگشتند دیگران هم برسانند. 
پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم در «منى» و پس از آن هم سخنرانیها و مطالبى براى همراهان بیان داشته است، اما چیزى که دل همراهان، را غم‏آلود ساخته، آن جمله رسول خداست: «در این مکان دیگر مرا نخواهید دید!» از سوى دیگر یک گروه چهارده نفرى از کفار و منافقین هم در صدد قتل پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم برمى‏آیند و مى‏خواهند به وسیله آب مسموم، یا رم دادن شتر آن حضرت در کوهها، وجود نازنینش را از میان بردارند که با عنایت خداوند موفق نمى‏شوند. 
به هر حال، اعمال حج پایان مى‏یابد و پس از چند روز پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم و همراهان و همه حاجیان مکه را ترک مى‏گویند و راه وطن را پیش مى‏گیرند. در بازگشت. در سر هر کسى سودائى است، اما رسول خدا به آینده مى‏اندیشد، او براى امت بسیار زحمت کشیده و شدیدا نگران است.
قرآن کریم مسئله‏ى دلسوزى و عشق و علاقه پیامبر به اسلام و امت مسلمان را با تعبیر: «... عزیز علیه ما عنتم، حریص علیکم بالمؤمنین رئوف رحیم»  بیان فرموده است.
وجود رسول خدا رحمت است، ناراحتى آینده امت بر قلب او سنگینى مى‏کند و براى نجات و آسایش امت حرص شدید و تلاش فراوان دارد. رسول خدا، براى پس از خود و آینده اسلام عزیز نگران است، او هیچگاه امت را بدون سرپرست نمى‏گذاشت. در سال هفتم هجرت هم که براى شرکت در جنگ خیبر موقتاً مدینه را ترک مى‏گفت: «سباع بن عرفطه‏ى غفارى» را جانشین خود قرار داد.  در سال نهم هجرت نیز وقتى براى «جنگ تبوک» رفت، على علیه‏السلام را به جانشینى خود در مدینه برگزید  اما پس از سفر ابدى و غیبت همیشگى خود، براى امت اسلامى چه باید کرد؟
کاروان عظیم حجى که مکه را ترک گفته به سوى مدینه به راه خود ادامه مى‏دهد. چند روزى راه را پشت سر گذاشته و آهنگ دراى  کاروان در فضا درهم مى‏پیچد. آفتاب چون آتش بر لخته سنگها و ماهورها مى‏بارد، و چهره‏هاى زنان و مردانى را که در رکاب پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم حج گذارده‏اند و اکنون رنج سفر را بر خود هموار مى‏کنند، مى‏سوزاند.
اصل مسئله جانشینى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم به عنوان استمرار رسالت، براى خود آن حضرت روشن است، زیرا خداوند از قبل تکلیف را مشخص کرده و آیه تبلیغ هم بدان گواهى مى‏دهد، بلکه مشکل در شیوه و زمان تعیین موضوع جانشینى است که ناگاه اطرافیان رسول خدا مشاهده مى‏کنند، چهره او برافروخته مى‏شود، انقلاب روحى به او دست مى‏دهد و عرق از پیشانى بلندش بر رخسار سرازیر مى‏گردد.
اینجا سرزمین پهناور «جحفه» است. در بخشى از دامنه آن گودال بزرگ آبى قرار دارد، که به آن «غدیر» گفته مى‏شود. نزدیک ظهر روز هیجدهم ذیحجه سال دهم هجرت است و سابقه‏ى آثار و علائم وحى که به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم نازل مى‏شد، براى یاران و اطرافیان، سابقه‏ى شناخته شده بود. به همین دلیل وقتى آن حالت را در وجود نازنین رسول گرامى اسلام مشاهده کردند، با اشاره‏ى او شترش را خوابانیدند. نغمه آسمانى سر رسیده است:
اى پیامبر! آنچه از خداوند بر تو نازل گردیده، ابلاغ کن. اگر چنین نکنى رسالت الهى را انجام نداده‏اى، بیم نداشته باش، خداوند تو را از مردم حفظ مى‏کند.
کاروان متوقف شد و چه جاى مناسبى! سر سه راهى مدینه و مصر و عراق، اگر جاى دیگر مى‏شد، مصریان و عراقیان بى‏خبر جدا مى‏شدند.... اینجا «غدیرخم» است.... همگان از گودال آب وضو گرفتند و در آن دامنه پاک و صاف صحرا نماز ظهر را به امامت رسول خدا به جاى آوردند. به دستور پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم افرادى را که جلو رفته بودند بازگرداندند و دنباله‏روهاى قافله هم سر رسیدند و توقف کردند، در دامنه غدیر جمعیت انبوهى تا یکصد و بیست هزار نفر گرد آمده است. پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم مى‏خواهد سخنرانى کند و پیام مهمى را ابلاغ نماید. از جهاز شترها منبر بلندى ساختند پیامبر بر بالاى آن قرار گرفت و به سخنرانى پرداخت، تقریبا مضمون سخنرانى «عرفات» تکرار شد و افرادى که در نقطه‏هاى مختلف آن دریاى جمعیت زن و مرد مستقر شده بودند، همه مطالب رسول خدا را به گوش همگان مى‏رساندند.
پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم حمد و ثناى الهى را انجام داد، از حاضران براى رسالت و ولایت خویش اقرارهاى متعدد گرفت، و آنگاه در حالى که على علیه‏السلام را بر بالاى منبر نزد خود، یک پله پائین‏تر قرار داده بود، فرمود: «اى مردم! آیا من نسبت به اهل ایمان، از خود آنها ولایت بیشترى دارم؟» همگان فریاد برداشتند: «همین‏طور است، اى رسول خدا.»
آنگاه رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم ادامه داد: «من کنت مولاه، فهذا على مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه.»
هرکس من مولاى او هستم. این على علیه‏السلام هم مولاى اوست. خدایا! دوست بدار آنکه على علیه‏السلام را دوست بدارد، و دشمن بدار، با آن که با على علیه‏السلام درستیزد...
سخنرانى رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم که با فاصله و شمرده صورت مى‏گرفت، و احیاناً افراد در آن میان سؤالهائى هم مى‏کردند، حدود چهار ساعت طول کشید، و افرادى که لب به «حجرالاسود» گذاشته و عموماً در زمزم حرم جان شسته و صفاى «صفا» را به جان خریده بودند، آن را استماع کردند!
در صحراى سوزان «غدیر» شور و حال بهشتى بوده و در خیمه خلافت على علیه‏السلام، که سه روز در آن سرزمین برافراشته بود، شکوه و جلال مقدسى موج مى‏زد. هلهله‏ى شادى در فضا اوج مى‏گرفت و افراد دسته دسته بدان وارد مى‏شدند و ضمن تبریک، دست على علیه‏السلام را به بیعت مى‏فشردند. 
از افراد سرشناسى که جلوتر از دیگران تبریک گفتند و بیعت کردند، عبداللَّه بن قحافه (ابوبکر)، عمر به خطاب، طلحه بن عبداللَّه، زبیر بن عوام و عبداللَّه بن عباس را مى‏توان نام برد، که ابوبکر و عمر در حالى که دست على علیه‏السلام را در دست گرفته بودند، مى‏گفتند: «به به، اى پسر ابوطالب، به تو تبریک مى‏گوئیم، که مولاى هر مرد و زن مسلمان شده‏اى.»
آنگاه هم که خطابه پیامبر صلى اللَّه علیه و آله و سلم به پایان مى‏رسید و موضوع مهم خلافت على علیه‏السلام تثبیت مى‏گردید، آیه قرآن نازل شد: «امروز کافران از اینکه به دین شما زیانى رسانند، مأیوس گردیدند، شما از آنان نترسید، از من بیم به دل داشته باشید، امروز دین شما را به سر حد کمال رساندم و نعمت خویش را بر شما تمام کردم و اسلام را به عنوان بهترین آئین برگزیدم.» 
سرانجام کاروان عظیم یکصد و بیست هزار نفرى که مدت سه شبانه روز در «غدیرخم» توقف نموده بود، پس از اینکه به نعمت والاى ولایت و امامت دست یافت به صورت گروههاى مختلف راهى دیار خود گردیدند.
رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم با یک دنیا شادى فریاد برداشت: یوم غدیرخم، افضل اعیاد امتى... 
روز عید غدیرخم، از بهترین عیدهاى امت من است.


2.آخرین لحظات عمر پیامبر و حالات حضرت زهرا


 اضطراب و دلهره سراسر «مدینه» را فراگرفته بود. یاران پیامبر با دیدگانى اشکبار، و دلهائى آکنده از اندوه دور خانه‏ى پیامبر گرد آمده بودند، تا از سرانجام بیمارى پیامبر آگاه شوند.
گزارشهائى که از داخل خانه به بیرون مى‏رسید، از وخامت وضع مزاجى آن حضرت حکایت مى‏کرد؛ و هر نوع امید به بهبودى را از بین مى‏برد و مطمئن مى‏ساخت که جز ساعاتى چند، از آخرین شعله‏هاى نشاط زندگى پیامبر باقى نمانده است.
گروهى از یاران آن حضرت علاقمند بودند که از نزدیک رهبر عالیقدر خود را زیارت کنند، ولى وخامت وضع پیامبر اجازه نمى‏داد در اطاقى که وى در آن بسترى گردیده بود؛ جز اهل‏بیت وى، کسى رفت و آمد کند.
دختر گرامى و یگانه یادگار پیامبر، فاطمه (ع)، در کنار بستر پدر نشسته بود، و بر چهره‏ى نورانى او نظاره مى‏کرد. او مشاهده مى‏نمود که عرق مرگ، بسان دانه‏هاى مروارید، از پیشانى و صورت پدرش سرازیر مى‏گردد. زهرا (ع)، با قلبى فشرده و دیدگانى پر از اشک و گلوى گرفته، شعر زیر را که از سروده‏هاى ابوطالب درباره پیامبر عالیقدر بود، زمزمه مى‏کرد و مى‏گفت:
شعر
وابیض یستسقى الغمام بوجهه - ثمال ایتامى عصمة للارامل
چهره‏ى روشنى که به احترام آن، باران از ابر درخواست مى‏شود، شخصیتى که پناهگاه یتیمان و نگهبانان بیوه زنان است.
در این هنگام، پیامبر دیدگان خود را گشود، و با صداى آهسته به دختر خود فرمود: این شعرى است که ابوطالب درباره‏ى من سروده است؛ ولى شایسته است به جاى آن، آیه‏ى زیر را تلاوت نمائید: «و ما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل انقلبتم على اعقابکم و من یتقلب على عقبیه فلن یضر اللَّه شیئا و سیجزى الشاکرین»:  محمد پیامبر خدا است و پیش از او پیامبرانى آمده‏اند و رفته‏اند. آیا هرگاه او فوت کند و یا کشته شود، به آئین گذشتگان خود بازمى‏گردید؟ هرکس به آئین گذشتگان خود بازگردد خدا را ضرر نمى‏رساند و خداوند سپاسگزاران را پاداش مى‏دهد.
پیامبر با دختر خود سخن مى‏گوید:
تجربه نشان مى‏دهد که عواطف در شخصیتهاى بزرگ، بر اثر تراکم افکار و فعالیتهاى زیاد، نسبت به فرزندان خود کم‏فروغ مى‏گردد. زیرا اهداف بزرگ و افکار جهانى آنچنان آنان را به خود مشغول مى‏سازد که دیگر عاطفه و علاقه به فرزندان، مجالى براى بروز و ظهور نمى‏یابد؛ ولى شخصیتهاى بزرگ معنوى و روحانى از این قاعده مستثنى هستند. آنان با داشتن بزرگترین اهداف و ایده‏هاى جهانى و مشاغل روزافزون، روح وسیع و روان بزرگى دارند، که گرایش به یک قست، آنها را از قسمت دیگر بازنمى‏دارد.
علاقه‏ى پیامبر به یگانه فرزند خود، از عالیترین تجلى عواطف انسانى بود تا آنجا که پیامبر هیچگاه بدون وداع با دختر خود، مسافرت نمى‏کرد و هنگام مراجعت از سفر قبل از همه به دیدن او مى‏شتافت. در برابر همسران خود، از وى احترام شایسته‏اى به عمل مى‏آورد، و به یاران خود مى‏فرمود:
«فاطمه پاره‏ى تن من است. خشنودى وى خشنودى من، و خشم او خشم من است».  دیدار زهرا، او را به یاد پاکترین و عطوفترین زنان جهان، «خدیجه» مى‏انداخت که در راه هدف مقدس شوهر، به سختیهاى عجیبى تن داد و ثروت و مکنت خود را در آن راه بذل نمود.
در تمام روزهایى که پیامبر بسترى بود، فاطمه «ع» در کنار بستر پیامبر نشسته و لحظه‏اى از او دور نمى‏شد. ناگاه پیامبر به دختر خود اشاره نمود که با او سخن بگوید. دختر پیامبر قدرى خم شد و سر را نزدیک پیامبر آورد. آنگاه پیامبر با او به طور آهسته سخن گفت. کسانى که در کنار بستر پیامبر بودند، از حقیقت گفتگوى آنها آگاه نشدند. وقتى سخن پیامبر به پایان رسید، زهرا سخت گریست و سیلاب اشک از دیدگان او جارى گردید. ولى مقارن همین وضع، پیامبر بار دیگر به او اشاره نمود و آهسته با او سخن گفت. این بار زهرا با چهره‏اى باز و قیافه‏اى خندان و لبان پر تبسم سر برداشت. وجود این دو حالت متضاد در وقت مقارن، حضرا را به تعجب واداشت. آنان از دختر پیامبر خواستند که از حقیقت گفتار پیامبر آگاهشان سازد. زهرا فرمود: من راز رسول خدا را فاش نمى‏کنم.
پس از درگذشت پیامبر، زهرا (ع) روى اصرار «عائشه»، آنان را از حقیقت ماجرا آگاه ساخت و فرمود: پدرم در نخستین بار مرا از مرگ خود مطلع نمود و اظهار کرد که من از این بیمارى بهبودى نمى‏یابم. براى همین جهت به من، گریه و ناله دست داد، ولى بار دیگر به من گفت که تو نخستین کسى هستى که از اهل‏بیت من، به من ملحق مى‏شوى. این خبر به من نشاط و سرور بخشید، فهمیدم که پس از اندکى به پدر ملحق مى‏گردم. 
در آخرین لحظه‏هاى زندگى، چشمان خود را باز کرد و گفت: برادرم را صدا بزنید تا بیاید در کنار بستر من بنشیند. همه فهمیدند مقصودش على است. على در کنار بستر وى نشست، ولى احساس کرد که پیامبر مى‏خواهد از بستر برخیزد. على پیامبر را از بستر بلند نمود و به سینه‏ى خود تکیه داد. 
چیزى نگذشت که علائم احتضار، در وجود شریف او پدید آمد. شخصى از ابن‏عباس پرسید، پیامبر در آغوش چه کسى جان سپرد. ابن‏عباس گفت: پیامبر گرامى در حالى که سر او در آغوش على بود، جان سپرد. همان شخص افزود که عایشه مدعى است که سر پیامبر بر سینه‏ى او بود که جان سپرد. ابن‏عباس گفته‏ى او را تکذیب کرد و گفت: پیامبر در آغوش على جان داد. و على و برادر، من، فضل او را غسل دادند.
امیر مؤمنان، در یکى از خطبه‏هاى خود به این مطلب تصریح کرده مى‏فرماید:
«و لقد قبض رسول‏اللَّه و ان رأسه لعلى صدری... و لقد ولیت غسله والملائکة اعوانی».
پیامبر در حالى که سر او بر سینه‏ى من بود، قبض روح شد. من او را در حالى که فرشتگان مرا یارى و کمک مى‏کردند، غسل دادم.
گروهى از محدثان نقل مى‏کنند که آخرین جمله‏اى که پیامبر در آخرین لحظات زندگى خود فرمود، جمله‏ى «لا، مع الرفیق الاعلى» بوده است. گویا فرشته‏ى وحى او را در موقع قبض روح مخیر ساخته است که بهبودى یابد و بار دیگر به این جهان بازگردد؛ و یا پیک الهى رسانیده است که مى‏خواهد به سراى دیگر بشتابد و با کسانى که در آیه‏ى زیر به آنها اشاره شده، بسر ببرد. «فأولئک مع الذین أنعم اللَّه علیهم من النبیین والصدیقین والشهداء والصالحین و حسن أولئک رفیقاً»: آنان با کسانى هستند که خداوند به آنها نعمت بخشیده؛ از پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان، و اینها چه نیکو دوستان و رفیقانى هستند. پیامبر این جمله را فرمود و دیدگان و لبهاى وى روى هم افتاد.


3.مشاهدات عایشه در آخرین لحظات عمر پیامبر


عن عائشة ان رسول‏اللَّه (ص) دعا فاطمة ابنته فسارها فبکت، ثم سارها فضحکت، فقالت عائشة: فقلت لفاطمة: ما هذالذى سارک به رسوله اللَّه (ص) فبکیت ثم سارک فضحکت؟ قالت: سارنى فاخبرنى بموته فبکیت، ثم سارنى فاخبرنى انى اول من یتبعه من اهله فضحکت و فى روایة اخرى: ثم سارنى ثانیة و اخبرنى انى سیدة نساء اهل الجنة فضحکت.
عایشه مى‏گوید: رسول خدا در ساعات آخر عمرش حضرت فاطمه را به حضورش فراخواند و لحظاتى به نجوا و صحبت محرمانه پرداخت، من از دور دیدم که فاطمه علیهاالسلام نخست گریه کرد و سپس خندید. من از این کار تعجب کرده و از دختر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله پرسیدم: یا فاطمه! با پیامبر خدا چه صحبتى کردید که اول گریه کردى و سپس خندیدى؟ او از فاش کردن موضوع مذاکره خوددارى کرد، ولى پس از رحلت پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله چون از وى دوباره خواستم که آن را بگوید، فرمودند: پدرم در مرحله‏ى نخست، از رحلت خود به من خبر داد و لذا گریه کردم، ولى سپس به من فرمود: اولین کسى که از خانواده‏ام به من ملحق مى‏شود تو هستى و لذا خنده نمودم. و در یک روایت دیگر فرمودند: تو سیده و سرور زنان اهل بهشتى و از این جهت خوشحال شدم
.


4.رحلت نبى مکرم اسلام


بر طبق روایات مشهور میان محدثین شیعه، رحلت رسول خدا (ص) در روز دوشنبه بیست و هشتم ماه صفر اتفاق افتاد، ولى مشهور نزد اهل سنت آن است که آن مصیبت بزرگ در روز دوازدهم ربیع‏الاول واقع شد و در آن موقع شصت و سه سال از عمر شریف آن حضرت گذشته بود.
و چون امیرالمؤمنین (ع) طبق وصیت رسول خدا (ص) خواست بدن آن حضرت را غسل دهد فضل بن عباس را طلبید تا به او کمک کند و بدو دستور داد چشمان خود را ببندد و آب به دست على (ع) بدهد، و بدین ترتیب على (ع) جنازه را غسل داد و حنوط و کفن کرد، سپس به تنهایى بر او نماز خواند، آنگاه از خانه بیرون آمده و رو به مردم کرد و گفت:
- همانا پیغمبر در زندگى و پس از مرگ امام و پیشواى ماست اکنون دسته دسته بیایید و بر او نماز بخوانید، و پس از انجام این کار عباس بن عبدالمطلب شخصى را به نزد ابوعبیده جراح که براى مردم مکه قبر مى‏کند فرستاد تا او کار حفر قبر آن حضرت را به عهده گیرد و در همان اتاقى که پیغمبر از دنیا رفته بود قبرى حفر کرده و همانجا آن حضرت را دفن کردند. و چون هنگام دفن شد انصار مدینه از پشت خانه صدا زدند: یا على براى خدا حق ما را نیز در این روز فراموش نکن و اجازه بده تا یکى از ما نیز در دفن رسول خدا شرکت جوید و ما نیز از این افتخار سهم و نصیبى ببریم. على (ع) اجازه داد اوس بن خولى- که یکى از شرکت کنندگان در جنگ بدر و از بزرگان قبیله بنى‏عوف بود- در مراسم دفن آن حضرت شرکت جوید و چون اوس بن خولى به داخل خانه آمد على (ع) بدو فرمود:
- تو در میان قبر برو، و على (ع) جنازه‏ى رسول خدا (ص) را برداشته بر دست او نهاد و اوس جنازه را در قبر نهاد و چون روى زمین قبر قرار گرفت بدو فرمود: اکنون بیرون آى، سپس خود امیرالمؤمنین (ع) داخل قبر شد و بند کفن را از طرف سر باز کرد و گونه‏ى مبارک رسول خدا را روى خاک نهاد و لحد چیده خاک روى قبر ریختند و بدین ترتیب با یک دنیا اندوه و غم بدن مطهر رسول خدا (ص) را در خاک دفن کردند.






یازده نکته در رابطه با فدک

1.رابطه‏ى غصب فدک و خلافت ابوبکر


امام معتزلى مى‏گوید؛ از یکى از اساتید عالى مقام مدرسه غربى بغداد به نام على بن فارقى پرسیدم:
اکانت فاطمة صادقة؟ قال: نعم، قلت: فلم لم یدفع الیها أبوبکر فدک و هى عنده صادقة؟ فتبسم، ثم قال: لو اعطاها الیوم فدک لمجرد دعواها لجائت الیه غدا و ادعت لزوجها الخلافة، و زحزحته عن مقامه...
آیا فاطمه علیهاالسلام که نسبت به فدک ادعا داشت راستگو بود؟
استاد بغداد: بلى.
امام معتزلى: پس چرا ابوبکر فدک را به وى نداد، در حالى که مى‏دانست فاطمه علیهاالسلام راست مى‏گوید؟!
استاد بغداد ضمن تبسم گفت: «اگر در آن روز ابوبکر فاطمه علیهاالسلام را به مجرد ادعایش تأیید کرده و فدک را به او مى‏داد، روز دیگر مى‏آمد و مى‏گفت: خلافت مال شوهرم است و بدین طریق ابوبکر را از مقامش معزول مى‏داشت...»
امام معتزلى پس از نقل نظر استاد آنگاه خودش چنین مى‏گوید: «و هذا کلام صحیح»و این گفتار حقیقت دارد.
در اینجا معلوم مى‏شود که تصرف فدک و مبارزه غیر منطقى با فاطمه و امیرالمؤمنین علیهماالسلام به چه منظورى بوده است؟!


2.دو رفتار متفاوت با دو دختر پیامبر در طول تاریخ


در تاریخ، جنگ بدر آمده است که شوهر حضرت زینب (دختر پیامبر خدا) به نام ابوالعاص جزو اسیران بود و زینب براى نجات شوهر خود، گردنبندش را که از مادرش حضرت خدیجه به او رسیده بود، به خدمت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرستاد، تا در برابر آن ابوالعاص را آزاد سازد. چون چشمان پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله به آن گردنبند افتاد شدیداً متأثر شد و خطاب به مسلمانان فرمود: اگر صلاح مى‏دانید هم اسیر دخترم را آزاد سازید و هم این گردنبند را به وى برگردانید؟
مسلمانان نیز این خواهش پیامبر را پذیرفته، ابوالعاص را آزاد ساخته و گردنبند را به زینب برگرداندند. امام معتزلى مى‏گوید: من این جریان را براى استاد و نقیب خود ابوجعفر خواندم و سؤال کردم: آیا ابوبکر و عمر در این صحنه نبودند؟ و آیا سزاوار بود با فاطمه علیهاالسلام در مورد فدک چنین کردند؟ و اضافه کردم که اگر فدک مال زهرا هم نبود، مناسب نبود که از مسلمانان، مانند پیامبر اجازه مى‏گرفتند و فدک را به او مى‏دادند، تا بدین طریق دل زهرا شکسته نمى‏شد؟ و آیا فاطمه علیهاالسلام با اینکه برترین زن عالمین است. (سیدة نساء العالمین) به اندازه خواهرش زینب ارزش نداشت؟!
نقیب گفت: آرى، چه مى‏شد ابوبکر این کار را مى‏کرد و به مردم مى‏گفت: این دختر پیامبر شماست، او فدک و این چند درخت را مى‏خواهد و بدون تردید مردم نیز مانع نمى‏شدند... ولى ابوبکر و عمر به روش محبت حرکت نکردند.
(انهما لم یأتیا بحسن فى شرع التکرّم)


3.چرا امیرالمؤمنین فدک را در زمان حکومتش پس نگرفت؟


در اینجا این سؤال پیش مى‏آید که اگر فدک مال زهرا بود، چرا امیرالمؤمنین پس از رسیدن به خلافت، آن را شخصاً تصاحب نکردند و یا به فرزندان فاطمه تقسیم ننمودند؟ جواب این سؤال را مى‏توان از نامه‏ى چهل و پنج نهج‏البلاغه استفاده کرد که مولا مى‏فرمایند: «ما اهل‏بیت نیز سخاوتمندانه از آن گذشتیم.» (و سخت عنها نفوس قوم آخرین).
و بدین‏وسیله مى‏رسانند که مسائل مادى براى ما اهل‏بیت ارزش چندانى ندارد، بلکه تعقیب فدک روى یک سلسله مسائل اسلامى و اجتماعى و سیاسى بود، که با کمال تأسف از سوى خلیفه‏ى وقت بروز کرده بود... و چون على علیه‏السلام از فدک گذشته بود، قهراً فرزندان فاطمه علیهاالسلام نیز به این عمل راضى بودند و هرگز دوست نداشتند پس از گذشت بیست و پنج سال دوباره طرح مسأله فدک سوء تفاهمى در بین مسلمانان ایجاد نماید.
در این زمینه مرحوم سید مرتضى- رضوان‏اللَّه‏علیه- مى‏فرمایند: چون حکومت به على علیه‏السلام رسید، از آن حضرت خواستند فدک را از فیى مسلمین خارج سازد، آن حضرت در جواب فرمودند:
انى لاستحیى من اللَّه ان ارد شیئا منع منه ابوبکر و امضاه عمر. من از خدایم شرم مى‏کنم چیزى را که ابوبکر آن را منع کرد و عمر بر آن صحه گذاشت به صاحبان اصلیش برگردانم. على علیه‏السلام در این فراز، هم به تصرف عدوانى فدک و عمل خلاف ابوبکر و عمر اشاره کرده و هم، بزرگوارى و بى‏اعتنایى خویش را به مال و منال دنیا نشان داده است.
و چون از امام صادق علیه‏السلام در این زمینه سؤال کردند، آن حضرت فرمودند:
للاقتدا برسول‏اللَّه لما فتح مکة و قدباع عقیل بن ابى‏طالب داره، فقیل له: یا رسول‏اللَّه! الا ترجع الى دارک؟ فقال: هل ترک عقیل لنا دارا؟ انا اهل‏بیت لانسترجع شیئا یؤخذ منا ظلما. 
على علیه‏السلام در این مورد از پیامبر خدا تقلید و تبعیت نموده است، زیرا: از آن حضرت پس از فتح مکه پرسیدند که به خانه‏ات نمى‏روى؟ فرمودند: عقیل بن ابى‏طالب براى ما خانه‏اى نگذاشته، همه را فروخته است و ما اهل‏بیت چنین عادت داریم هنگامى که چیزى را به ظلم از ما گرفتند، دیگر به آن رجوع نمى‏کنیم.
و در یک روایت دیگر از امام صادق علیه‏السلام آمده است:
با شهادت فاطمه و با مرگ ابوبکر و عمر، هر دو طرف مخاصمه به پیشگاه خدا رسیده‏اند و به ترتیب، پاداش و کیفر نیز دیده‏اند. بنابراین مناسب نیست بعد از عقاب غاصب و ظالم و پاداش مظلوم فدک را دنبال کرد.
در اینجا متوجه مى‏شویم که امیرالمؤمنین علیه‏السلام پس از رسیدن به حکومت، چرا مسأله‏ى فدک را مطرح نکرده و از تصرف آن خوددارى ورزیده است.


4.پیشگویى خداوند و پیامبر درباره‏ى غصب فدک


اهمیت و عظمت ماجراى غصب فدک را از آنجا مى‏توان فهمید که در پیشگوئى‏هاى غیبى که از پیامبر صلى اللَّه علیه و آله بدست ما رسیده درباره‏ى آن خبر داده شده است. در اینجا به سه مورد اشاره میشود:
1. از اخبارى که خداوند در شب معراج به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله خبر داد این بود: دختر تو مورد ظلم قرار مى‏گیرد و از حق خود محروم مى‏شود و همان حقى که تو براى او قرار مى‏دهى غاصبانه از او مى‏گیرند... و او هیچ مدافعى براى خویش پیدا نمى‏کند». 
2. پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرمود: «من هرگاه فاطمه را مى‏بینم بیاد مى‏آورم آنچه بعد از من با او رفتار خواهند کرد. گویا او را مى‏بینم که خوارى وارد خانه‏اش گشته و حرمت او شکسته شده و حق او غصب شده و ارث او را نمى‏دهند... او در آن هنگام مى‏گوید: «پروردگارا من از زندگى سیرم و از اینان خسته شدم. مرا به پدرم ملحق فرما». خداوند او را به من ملحق مى‏نماید، و او اول کسى از اهل‏بیتم خواهد بود که به من ملحق مى‏شود. فاطمه نزد من مى‏آید در حالى که محزون و مصیبت کشیده و غمگین است. حقش غصب شده و خود شهید شده است. در آن هنگام من خواهم گفت: «خدایا هرکس بر او ظلم کرده لعنت کن، و هرکس حق او را غصب کرده عذاب فرما، و هرکس ذلت بر او وارد کرده ذلیل کن، و هرکس به پهلوى او زده تا فرزند خود را سقط نموده در آتش دائمى قرار ده». ملائکه هم آمین مى‏گویند». 
3. پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرمود: «ملعون است کسى که بعد از من به دخترم فاطمه علیهاالسلام ظلم کند و حق او را غصب نماید و او را به شهادت برساند... اى فاطمه اگر همه‏ى پیامبران مبعوث خداوند و همه‏ى ملائکه‏ى مقرب الهى درباره‏ى مبغض تو و غاصب حق تو شفاعت کنند، هرگز خداوند آنان را از آتش بیرون نمى‏آورد».
4. هنگامى که رحلت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله رسید آن حضرت گریه کرد بطورى که اشک محاسن حضرت را تر کرد. پرسیدند: یا رسول‏اللَّه، براى چه گریه مى‏کنید؟ فرمود: «براى فرزندانم و آنچه اشرار امتم با آنان رفتار مى‏کنند. گویا فاطمه را مى‏بینم که بعد از من به او ظلم شده و او صدا مى‏زند: «اى پدر، بفریادم برس»، ولى احدى از امتم به او کمک نمى‏کند».
5. پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرمود: «دخترم، تمام بدبختى بر کسى که به تو ظلم کند، و خوشبختى عظیم بر کسى که تو را یارى کند».


5.شکایت حضرت زهرا ع از غاصب فدک


یکى از برگهاى مصیبت‏بار دفتر فدک دل سوخته‏ى فاطمه علیهاالسلام در این ماجرا است که با اشک خود شکایت به پدر برد.
حضرت زینب کبرى علیهاالسلام مى‏فرماید: «آنگاه که ابوبکر تصمیم نهائى درباره‏ى فدک را گرفت و حضرت زهرا علیهاالسلام از پاسخ مثبت آنها به کلام خود مأیوس شد، کنار قبر پدرش پیامبر صلى اللَّه علیه و آله آمد و خود را روى قبر انداخت و رفتار مردم با او را به پیشگاه آن حضرت شکایت برد و آن قدر گریه کرد که تربت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله از اشک فاطمه علیهاالسلام تر شد و اشعارى حاکى از مصائب وارده خواند».
البته اشک فاطمه علیهاالسلام خشک نخواهد شد، و به اشک او ائمه علیهم‏السلام و شیعیانشان تا آخر روزگار اشک خواهند ریخت تا یکدلى محبان زهرا علیهاالسلام بر همه ظاهر و معلوم گردد.


6.حرمت مصرف اموال غصبى فدک


نکته‏اى که غاصبین باید بدانند آنست که پس از غصب فدک هر تصرفى هم که در آن صورت بگیرد غاصبانه بوده و حرام است، ولى چه جالب است که این مطلب را عیناً از کلام حضرت زهرا علیهاالسلام بشنویم که فرمود:
«اگر آن دو نفر مایه‏ى قوت مرا از تصرف من بیرون آوردند و آن آذوقه‏ى کم را از من مانع شدند، ولى این را براى روز محشر درجه‏اى حساب مى‏کنم، و خورندگان محصولش آن را به جوش آورنده‏ى جحیم در شعله‏هاى جهنم خواهند یافت».
بنابراین غاصبین و هر که تا روز قیامت غصبى بودن آن را بداند و در آن تصرف کند، لقمه‏اى را مى‏خورد که فاطمه علیهاالسلام راضى نیست، و در واقع شعله‏هاى آتش است که در دهان مى‏گذارد و زندگیش را با آن مى‏سازد. چنین تصرفى بى‏اعتنائى به آه دل فاطمه علیهاالسلام است، و شکى نیست که آه آن بانوى بزرگ از هر سوزى مؤثرتر است.
بنابراین غاصبین و هر که تا روز قیامت غصبى بودن آن را بداند و در آن تصرف کند، لقمه‏اى را مى‏خورد که فاطمه علیهاالسلام راضى نیست، و در واقع شعله‏هاى آتش است که در دهان مى‏گذارد و زندگیش را با آن مى‏سازد. چنین تصرفى بى‏اعتنائى به آه دل فاطمه علیهاالسلام است، و شکى نیست که آه آن بانوى بزرگ از هر سوزى مؤثرتر است.


7.اقرار غاصب فدک به محکومیت در مقابل مرد یمنى


 مردى نزد ابوبکر و عمر آمد و گفت: من مردى از اهل یمن هستم، که بقصد حج از دیار خود بیرون آمده‏ام. در همسایگى ما بانویى است که هنگام سفر به من گفت: تو بزودى این کسى را که خود را جانشین پیامبر مى‏داند ملاقات مى‏کنى. هرگاه او را دیدى پیام مرا هم به او برسان. ابوبکر گفت: پیام او را بازگو کن.
آن مرد گفت: آن زن چنین پیغام داده است که من زنى ضعیف و عائله‏مند هستم. پدرم در زمان حیاتش زندگى مرا اداره مى‏کرد. او زمینهایى داشت که خود و همسر و فرزندانم از درآمد آن زندگى خود را اداره مى‏کردیم. وقتى پدرم از دنیا رفت حاکم آن شهر زمینها را به زور از دست من گرفت و به تصرف خود درآورد و نماینده‏ى خود را به آنجا فرستاد. اکنون محصول آن را برمى‏دارد و از خرما و گندم آن چیزى به من نمى‏دهد.
ابوبکر گفت: چنین حقى ندارد، و این لقمه بر آن ظالم متجاوز گوارا مباد! بخدا قسم آبرویش را مى‏برم و او را از مقامش برکنار مى‏کنم و بر ضد او اقدام مى‏نمایم!
عمر رو به ابوبکر کرد و گفت: اى خلیفه‏ى پیامبر! آن حاکم خبیث نابکار را مهلت مده و کسى را سراغ او بفرست تا او را دست بسته حاضر کند، و او را به خاطر خیانت و فسقش به اشد مجازات برسان که ظلم و تجاوز را از حد گذرانده است!!
ابوبکر پرسید: این حاکم کیست و در کدام شهر است و نام آن بانوى مظلوم چیست؟
مرد یمنى گفت: از ناخشنودى خدا به خدا پناه مى‏برم و از غضب او به حضرت او پناهنده‏ام! چه کسى ظالم‏تر و ستمگرتر از کسى است که به دختر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ظلم نموده است؟!!


8.قتل نماینده‏ى ابوبکر در فدک بدست امیرالمؤمنین
ابوبکر، مردى بنام «اشجع بن مزاحم ثقفى» را که منافقى بى‏دین بود، به عنوان نماینده‏ى خود در فدک و چند منطقه‏ى اطراف مدینه قرار داد. برادر این شخص در یکى از جنگهاى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله بدست امیرالمؤمنین علیه‏السلام بقتل رسیده بود. ,
اشجع، از مدینه به قصد جمع‏آورى اموال حرکت کرد و اولین جایى که وارد شد یکى از باغهاى اهل‏بیت علیهم‏السلام بنام «بانقیا» بود. او بدون اطلاع قبلى وارد این منطقه شد و اموال و صدقاتى که قبلاً به امیرالمؤمنین علیه‏السلام پرداخت مى‏شد جمع‏آورى کرد و در مقابل اهل آنجا قدرت‏نمائى کرد.
اهل روستا نزد امیرالمؤمنین علیه‏السلام آمدند و رفتار فرستاده‏ى ابوبکر را به حضرت اطلاع دادند.
امیرالمؤمنین علیه‏السلام اسبى که «سابح» نام داشت فراخواند و عمامه‏ى مشکى بر سر بست و دو شمشیر حمایل نمود و اسب دیگر خویش که «مرتجز» نام داشت نیز همراه برداشت و با امام حسین علیه‏السلام و عمار یاسر و فضل بن عباس و عبداللَّه بن جعفر و عبداللَّه بن عباس حرکت کردند تا به روستا رسیدند.
بزرگ آن روستا حضرت را به مسجد «القضاء» در آنجا برد. امیرالمؤمنین علیه‏السلام امام حسین علیه‏السلام را سراغ اشجع فرستاد، ولى اشجع از آمدن امتناع ورزید. وقتى امام حسین علیه‏السلام نیامدن او را گزارش داد حضرت عمار را فرستاد. عمار با او درگیر شد و خبر به امیرالمؤمنین علیه‏السلام رسید. حضرت جمعى را که همراهش بود سراغ او فرستاد و فرمود: از او نترسید و او را نزد من بیاورید.
وقتى او را کشان‏کشان آوردند حضرت فرمود: واى بر تو؟ به چه حقى اموال اهل‏بیت را تصرف نموده‏اى؟
اشجع گفت: تو به چه دلیل این مردم را در حق و باطل مى‏کشى؟
حضرت فرمود: «آرام باش که جرم من نزد تو کشتن برادرت در جنگ هوازن است...»! در اینجا اشجع پاسخهاى نامناسبى به حضرت داد و فضل بن عباس برآشفت و شمشیر کشید و سر او را همراه دست راستش از تن جدا کرد!
سى نفر که همراه اشجع آمده بودند حمله آوردند ولى امیرالمؤمنین علیه‏السلام با یک نگاه همه را به عقب راند بطورى که همگى فریاد اطاعت برآوردند.
حضرت فرمود: «اُف بر شما، سر صاحبتان را نزد ابوبکر ببرید...» و آنان سر بریده‏ى اشجع را نزد ابوبکر آوردند. ابوبکر مردم را جمع کرد و داستان را بازگو کرد و از مردم خواست خود را براى مقابله با امیرالمؤمنین علیه‏السلام آماده کنند! ولى مردم چنان سر بزیر افکنده بودند و وحشت داشتند که در نهایت به او گفتند: اگر خودت همراه ما بیایى به جنگ على بن ابى‏طالب مى‏رویم!! عمر پیش آمد و گفت: کسى جز خالد بن ولید نمى‏تواند به جنگ او برود.
خالد با پانصد سوار حرکت کردند تا به محلى که حضرت آنجا بود رسیدند.
وقتى لشکر خالد از دور ظاهر شد امیرالمؤمنین علیه‏السلام به عنوان بى‏اعتنایى افسار اسب را بستند و در کنارى بخواب رفتند، تا آنکه از صداى شیهه‏ى اسبان از خواب بیدار شدند و فرمودند: خالد براى چه آمده‏اى؟ خالد گفت: خود بهتر مى‏دانى! و حضرت را تهدید کرد!
حضرت فرمود: اى خالد، مرا به خود و پسر ابوقحافه مى‏ترسانى؟
خالد گفت: من مأمورم اگر دست از کارهایت برندارى تو را اسیر کرده نزد او ببرم!!
حضرت فرمود: مثل تو مى‏خواهد مرا اسیر کند؟ اى پسر زنِ مرتد از اسلام...؟ اگر بخواهم تو را بر در همین مسجد به قتل مى‏رسانم.
خالد بار دیگر سخنان خود را تکرار کرد. در اینجا حضرت ذوالفقار را از نیام برکشید و آن را به سوى او گرفت.
خالد که این منظره را دید وحشت‏زده گفت: تا این حد قصد نداشتم. حضرت در همان حال نوک ذوالفقار را بر کمر خالد گذارد و او را از اسب به زیر انداخت. این منظره اصحاب خالد را به وحشت انداخت و به التماس از حضرت خواستند از آنها درگذرد و این در حالى بود که خالد از درد آن ضربت بى‏حرکت و ساکت مانده بود.
حضرت فرمود: اى خالد، عجب براى خائنین و بیعت‏شکنان مطیع هستى؟ آیا روز غدیر براى تو کافى نیست؟ بدانکه اگر تو و دو رفیقت ابوبکر و عمر قصد سوئى نسبت به من داشته باشید اول کسانى خواهید بود که به دست من کشته مى‏شوید. سپس فرمود: بخدا قسم خالد را جز آن خائن ظالم حیله‏گر یعنى پسر صهاک نفرستاده است، چرا که او دائماً قبائل را بر ضد من تحریک مى‏کند و از من مى‏ترساند و گذشته‏ها را در یاد آنان زنده مى‏کند و به زودى هنگام جان دادن نتیجه‏ى کارش را خواهد دید. بهر حال امیرالمؤمنین علیه‏السلام با گروه خود و خالد با گروه خود به مدینه بازگشتند و خالد قضایا را براى ابوبکر و عمر بازگو کرد.
ابوبکر از عباس درخواست کرد که امیرالمؤمنین علیه‏السلام را فراخواند تا درباره‏ى اشجع با حضرت صحبت کند.
عباس امیرالمؤمنین علیه‏السلام را صدا زد. وقتى حضرت نشست عباس گفت: ابوبکر مى‏خواهد درباره‏ى آن ماجرا با شما صحبت کند. حضرت فرمود: اگر او مرا فرامى‏خواند نمى‏آمدم.
ابوبکر گفت: اى ابوالحسن، براى مثل تو چنین کارى را مناسب نمى‏بینم!!
حضرت فرمود: کدام عمل؟ ابوبکر گفت: مسلمانى را بغیر حق کشته‏اى؟ حضرت فرمود: پناه بر خدا که مسلمانى را بکشم، چرا که وقتى کشتن او واجب باشد نام اسلام از او برداشته شده است. و اما کشتن «اشجع»، بدانکه اگر اسلام تو هم مثل اسلام اوست عجب به رستگارى بزرگ دست یافته‏اى!!!؟ و من او را به حجت پروردگارم کشته‏ام و تو حلال و حرام را بهتر از من نمى‏دانى! اشجع ملحد منافقى بود که در خانه‏اش بتى از سنگ داشت و هر روز دست بر سر و روى او مى‏کشید و سپس نزد تو مى‏آمد! عدالت خداوند اقتضا نمى‏کند که مرا بخاطر کشتن بت‏پرستان و ملحدان مؤاخذه کند.
پس از سخنان طولانى که بین امیرالمؤمنین علیه‏السلام و ابوبکر رد و بدل شد حضرت همراه عباس برخاستند و به خانه آمدند. حضرت در بین راه به عباس فرمود: اى عمو، اینان را رها کن. آیا روز غدیر برایشان کافى نبود؟ بگذار هر قدر مى‏خواهند ما را ضعیف بشمارند که خداوند صاحب اختیار ما است و او بهترین حکم‏کنندگان است


9.دفاع ائمه و بزرگان دین از فدک


 ائمه علیهم‏السلام خود بزرگترین حافظان مسئله‏ى فدک و مدافعان آن بوده‏اند، و در زمانهاى بسیار سخت ذکر آن را فراموش نکرده‏اند. از امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین و امام سجاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم و امام رضا علیهم‏السلام روایات مفصلى نقل شده که در آنها مسئله‏ى فدک را مطرح کرده‏اند.
همچنین از حضرت زینب کبرى علیهاالسلام به عنوان ناظر و شاهد بر خطابه‏ى مادر در مسجد پیامبر صلى اللَّه علیه و آله چندین روایت نقل کرده که خطبه‏ى کامل حضرت را براى مردم بازگو کرده‏اند.
از سوى دیگر تنى چند از صحابه‏ى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله مانند ابوسعید خدرى و عطیه عوفى ماجراى فدک را براى مردم نقل کرده‏اند.


10.دفاع امیرالمؤمنین از فدک به عنوان شاهد کل ماجرا


در بخش‏هاى قبل مطالب مفصلى از دفاعیات امیرالمؤمنین علیه‏السلام درباره‏ى مسئله‏ى فدک ذکر شد که همزمان با وقوع ماجراى غصب به انجام رسیده بود. ولى آن حضرت در طول عمر خود یاد فدک را فراموش نکردند و به مناسبتهاى مختلف نامى از آن آوردند و حق غصب شده‏ى زهرا علیهاالسلام را متذکر شدند.
اینک فرازهاى حساسى از این موارد به عنوان نمونه ذکر مى‏شود:

1. هنگام شهادت دادن بر فدک
آنگاه که شهادت امیرالمؤمنین علیه‏السلام را به نفع فاطمه علیهاالسلام در مسئله‏ى فدک نپذیرفتند حضرت به ابوبکر فرمود: «اکنون که ما را کاملاً مى‏شناسید و منکر مقام ما هم نیستید، و با این همه شهادت و گواهى ما براى خودمان پذیرفته نمى‏شود و شهادت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله هم مورد قبول نیست، پس انا للَّه و إنا الیه راجعون. اکنون که براى خودمان ادعائى داریم از ما شاهد مى‏خواهید؟! آیا کسى نیست کمک کند؟!
شما بر حکومت خدا و رسولش حمله بردید و آن را از خانه‏اى به خانه‏ى غیر آن وارد کردید و حجتى هم در بین نیست، ولى به زودى آنانکه ظلم کردند مى‏فهمند به کجا بازمى‏گردند».
سپس به حضرت زهرا علیهاالسلام فرمود: «برگرد تا خدا بین ما حکم کند و او بهترین حکم‏کنندگان است».

2. هنگام شهادت فاطمه علیهاالسلام
عباس بن عبدالمطلب نزد امیرالمؤمنین علیه‏السلام فرستاد که براى نماز بر فاطمه علیهاالسلام و حضور در جنازه‏ى آن حضرت او را خبر کند.
حضرت فرمود: فاطمه دختر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله دائماً مظلوم و از حق خود محروم بود و ارثش به او داده نشد، و سفارش پیامبر صلى اللَّه علیه و آله درباره‏ى او و حق فاطمه علیهاالسلام و حق خداوند مراعات نشد، و خداوند کافى است که حَکَم و داور و حاکم و انتقام‏گیرنده از ظالمین باشد.

3. بعد از دفن حضرت زهرا علیهاالسلام
آنگاه که امیرالمؤمنین علیه‏السلام خاکسپارى حضرت زهرا علیهاالسلام را به اتمام رسانید و دست از غبار قبر تکانید، خطاب به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله چنین عرضه داشت: «سلام بر تو اى پیامبر خدا... به زودى دخترت به تو از اجتماع امتت بر غصب حق او خبر خواهد داد. از او بطور مفصل سؤال کن و از احوال واقع شده خبر بگیر... در پیشگاه خدا ثبت است که دخترت پنهانى دفن شود و حق او غصب و ارث او منع گردد، در حالى که هنوز فاصله‏ى زیادى نشده و یاد تو فراموش نگشته است».

4. در زمان حکومت عثمان
حضرت در مجلسى که بنى‏هاشم در زمان عثمان تشکیل داده بودند چنین فرمود: عمر به یقین مى‏دانست که فدک در دست فاطمه علیهاالسلام است و محصول آن را به مصرف رسانیده است، ولى او را تصدیق نکرد و سخن ام‏ایمن را هم نپذیرفت. او حق چنین کارى را نداشت و نباید فاطمه علیهاالسلام را در ملک خویش متّهم مى‏کرد. شگفت از این است که مردم کار او را زیبا توصیف نمودند، و چنین برداشت کردند که تقوا و ورع آنان را به این کار واداشته است. کار زشت آنان را این جهت بار دیگر جلوه‏ى زیبائى داد که گفتند: «فاطمه غیر حق نمى‏گوید، ولى اگر شاهدى غیر ام‏ایمن داشت برایش امضا مى‏کردیم»! و با این سخن نزد جُهّال منزلتى براى خود کسب کردند.
سپس امیرالمؤمنین علیه‏السلام فرمود: آنها چه کاره بودند و چه کسى به آنان اجازه داده بود که حکومت کنند و چیزى را به کسى بدهند یا از کسى منع کنند. ولى امت به آنان مبتلا شدند، و آنان خود را در چیزى که حقشان نبود و علم آن را نداشتند داخل کردند. 
همچنین فرمود: آیا غیر آن اعرابى که بر پاى خود بول مى‏کرد و با بول خود تطهیر مى‏نمود کس دیگر نبود که براى آنان در حدیث جعلى «النبى لایورث» شهادت دهد؟

5. در زمان حکومت حضرت در کوفه
امیرالمؤمنین علیه‏السلام در کوفه خطاب به جمعى از اهل‏بیت و شیعیانش فرمود: «اگر بخواهم فدک را به وارثان فاطمه علیهاالسلام برگردانم لشگرم از اطرافم پراکنده مى‏شوند، بطورى که در سپاهم نمى‏ماند جز خودم و عده‏ى کمى از شیعیانم که معتقد به فضیلت و امامت من از کتاب خدا و سنت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله هستند».

6. آخرین سخن امیرالمؤمنین علیه‏السلام درباره‏ى فدک
آخرین سخن امیرالمؤمنین علیه‏السلام درباره‏ى فدک همان بود که در نامه به ابن‏حنیف ذکر کردند: «از آنچه زیر آسمان است فدک در دست ما بود، که نسبت به آن هم عده‏اى بخلشان برانگیخته شد و عده‏اى بدان کارى نداشتند، و خداوند حکم‏کننده‏ى خوبى است. من فدک و غیر فدک را مى‏خواهم چکنم»!
به هر حال اینکه امیرالمؤمنین علیه‏السلام در طول عمر خود بارها و در شرایط مختلف مسئله‏ى فدک را مطرح مى‏کند، حاکى از اهمیت فوق‏العاده‏ى آن است و این نهیبى دیگر بر کسانى است که مسئله را سبک مى‏شمارند. 


11.تناقض در گفته و عمل غاصبین فدک



 مطالب مربوط به جواب غاصبین فدک در بخشهاى گذشته ذکر شد. گذشته از اینها دوگونه گیهاى واضحى در سخنان و عمل آنان بچشم مى‏خورد که دانستن آن براى مدافعان فدک لازم است:
1. چندگونه‏گى در حدیث جعلى. حدیث «النبى لایورث» که به عنوان پشتوانه‏ى غصب فدک جعل شده بود در گفته‏هاى غاصبین به صورتهاى مختلف نقل شده است. گاهى به دو کلمه اکتفا شده و گاهى پسوند مفصلى به آن اضافه شده، و گاهى قالب کلام دیگرگونه است. باید همچنین باشد چرا که وقتى اصل مطلب جعلى شد اضافه و کم کردن بر آن جز زیاده بر جعل چیزى دیگر نخواهد بود.
گاهى مى‏گفتند: «پیامبران ارث نمى‏گذارند». گاهى اضافه مى‏کردند که: «پیامبران علم و حکمت و نبوت را به ارث مى‏گذارند». گاهى اضافه‏ى دیگرى هم به میان مى‏آمد که: «آنچه از او باقى بماند صدقه است»، و گاهى سخن اول را فراموش مى‏کردند و به نفع خود آن را تغییر مى‏دادند که: «هرچه از او بماند در اختیار ولى امر است که هرگونه مى‏خواهد به مصرف برساند»!
همچنین در شکل نقل گاهى ابوبکر آن را ادعا مى‏کرد که از پیامبر صلى اللَّه علیه و آله شنیده است و گاهى به عایشه نسبت مى‏داد که او شنیده است. گاهى عمر شاهد ابوبکر بود و گاهى عایشه و حفصه را شاهد مى‏آورد. به هر حال این تناقضات بخاطر این بود که اصل مطلب کذب محض بود و براى منافع خاصى که در نظر داشتند جعل شده بود، و به اقتضاى منافع به آن زیاد و کم مى‏کردند.
2. ابوبکر سخن جابر را درباره‏ى اموال بحرین بدون شاهد قبول کرد ولى سخن فاطمه علیهاالسلام را درباره‏ى فدک قبول نکرد و شاهدان او را هم نپذیرفت! حضرت زهرا علیهاالسلام در سخنانش صریحاً به این مسئله اشاره کرد و آنان را زیر سؤال برد. 
3. ابوبکر که در مقابل کلام فاطمه علیهاالسلام تسلیم شد و نوشته‏اى مبنى بر بازگرداندن فدک نوشت و به آن حضرت داد، در واقع حدیث جعلى خود را نقض کرد و آنگاه که عمر نوشته‏ى ابوبکر را محو و پاره کرد نقضى بر نقض اول انجام داد.
4. خانه‏ى پیامبر صلى اللَّه علیه و آله را ارث پیامبر حساب کردند و به عایشه که همسر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله بود دادند تا بعدها ابوبکر و عمر در آنجا دفن شوند، و در همین حال ارث را از فاطمه علیهاالسلام دختر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ممنوع دانستند.
5. عایشه و حفصه که در حدیث «النبى لا یورث» شاهد ابوبکر بودند، در زمان عثمان براى طلب ارث پیامبر صلى اللَّه علیه و آله نزد او آمدند!
عثمان که خود از طرفداران غصب فدک و در متن ماجرا بود خطاب به عایشه که براى طلب ارث پیامبر صلى اللَّه علیه و آله نزد او آمده بود گفت: «آیا تو نبودى که با مالک بن اوس نصرى شهادت دادید که «پیامبر ارث نمى‏گذارد» و حق فاطمه را مانع شدید؟ چگونه امروز از من میراث پیامبر را مى‏خواهید»؟! 
6. عمر وقتى به حکومت رسید فدک را به وارثان پیامبر صلى اللَّه علیه و آله بازگرداند، و عباس با امیرالمؤمنین علیه‏السلام بر سر آن اختلاف نمود. حضرت فرمود: «پیامبر صلى اللَّه علیه و آله آن را در زمان حیاتش به فاطمه داد»، ولى عباس قبول نمى‏کرد و مى‏گفت: «ملک پیامبر صلى اللَّه علیه و آله است و من وارث اویم».  این ضد و نقیض گویى عمر و بالاتر از آن تناقض در عمل است که حل و فصل را به قیامت مى‏گذارد تا حساب یکسره شود.
7. عثمان بار دیگر فدک را بنام مروان بن حکم به ثبت رسانید، و با این کار خود یکبار دیگر کار عمر را نقض کرد.
از اینگونه تناقضات درباره‏ى فدک زیاد است، و این چند مورد به عنوان مثال ذکر شد.










وقایع پس از ایراد خطبه حضرت زهرا

1-تأثیر خطبه حضرت زهرا علیهاالسلام


أثر خطبتها علیهاالسلام قال: فلم یر بعد الیوم الذی قبض فیه رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله أکثر باکیاً و لا باکیه من ذلک الیوم و ارتجت المدینة و صاح الناس و ارتفعت الأصوات من دار بنی‏عبدالمطلب و بعض دور المهاجرین والأنصار.

تأثیر خطبه حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه
حضرت زهرا نطق آتشین خویش را با کمال شجاعت، در مقابل چندین هزار جمعیت و حضور ابوبکر به پایان رسانید و با منطق محکم و مستدل خویش او را استیضاح نمود، نقشه‏هاى غاصبانه‏اش را فاش کرد. فضائل و کمالات خلیفه‏ى حقیقى اسلام را بیان داشت. مجلس سخت متشنج شد. افکار عمومى حضار به نفع فاطمه (علیهاالسلام) راى مى‏داد. ابوبکر در بن‏بست سختى گیر کرد. اگر مى‏خواست از افکار عمومى پیروى کند و فدک را به فاطمه برگرداند، دو محذور داشت:
اول اینکه: فکر کرد اگر فاطمه در این قضیه پیروز شد و سخنانش مورد تصدیق واقع گشت بیم آن مى‏رود که فردا بیاید و خلافت را براى شوهرش مطالبه کند و باز هم خطابه‏خوانى را آغاز کند.
ابن ابى‏الحدید مى‏نویسد: به «على بن فارقى» استاد مدرسه‏ى غربیه‏ى بغداد گفتم: آیا فاطمه (علیهاالسلام) در ادعایش صادق بود یا نه؟ گفت: آرى. گفتم: با اینکه ابوبکر او را صادق مى‏دانست چرا فدک را به او رد نکرد؟! استاد لبخندى زد و جواب خوبى داد، گفت: اگر در آن روز فدک را به فاطمه مى‏داد فردا برمى‏گشت و خلافت را براى شوهرش مطالبه مى‏نمود و ابوبکر را از مقام خلافت عزل مى‏کرد و چون قبلاً راستگو شناخته شده بود ممکن نبود عذرى برایش آورده شود.
دوم اینکه: اگر فاطمه (علیهاالسلام) را تصدیق مى‏کرد باید به اشتباه خودش اعتراف نماید و بدین‏وسیله در آغاز خلافت جلو معترضین را باز گذارد و چنین خطرى براى دستگاه خلافت قابل تحمل نبود.
اما ابوبکر شخصى نبود که به این زودى‏ها از میدان در رود. البته این حوادث را قبلاً پیش‏بینى کرده بود. فکر کرد در چنین اوضاع و شرائطى که زهرا افکار عمومى ملت را تسخیر نموده، صلاح نیست با خشونت با وى رفتار شود ولى در عین حال باید به استیضاح او پاسخ دهد و افکار عمومى را تخدیر نماید. پس چه بهتر، از همان برنامه‏ى سابق استفاده نماییم و عوام‏فریبى را از دست ندهیم و به عنوان دین و اجراى قوانین پیغمبر، فاطمه (علیهاالسلام) را بکوبیم، و برائت خودمان را به اثبات رسانیم. ابوبکر فکر کرد بوسیله‏ى ظاهرسازى و طرفدارى از دین مى‏توان دلهاى مردم عوام را تسخیر کرد. و با آن حربه مى‏توان هر حقى، حتى خود دین را پایمال ساخت. آرى بوسیله‏ى تظاهر به دین مى‏توان با خود دین مبارزه کرد.


 


2-آنچه بین ابوبکر و عمر اتفاق افتاد


ماجرى بین أبی‏بکر و عمر بعد خطبتها علیهاالسلام فلما بلغ ذلک أبابکر قال لعمر: تربت یداک! ما کان علیک لو ترکتنى؟ فربما رفات الخرق و رتقت الفتق، الم یکن ذلک بنا احق؟ فقال الرجل: قد کان فی ذلک تضعیف سلطانک، و توهین کفتک، و ما اشفقت الا علیک. قال: ویلک! فکیف بابنه محمد و قد علم الناس ما تدعو إلیه، و ما نجن لها من الغدر علیه.
فقال: هل هی الا غمره انجلت، و ساعة انقضت، و کان ما قد کان لم یکن... قلدنى من یکون من ذلک.
قال فضرب یده على کتفه، ثم قال: رب کربه فرجتها، یا عمر.

آنچه بین ابوبکر و عمر اتفاق افتاد
هنگامى که این اخبار به ابوبکر رسید به عمر گفت: دستت خالى باد! چه مى‏شد اگر مرا به حال خود مى‏گذاشتى که شاید این گسیختگى را به نوعى التیام مى‏دادم و مسئله تشنج‏آور پیش آمده را بطورى اصلاح مى‏کردم. آیا این برایمان بهتر نبود.
عمر گفت: در این، تضعیف قدرت تو و سبکى مقام تو بود، و من براى‏ی تو دلسوزى کردم!
ابوبکر گفت: واى بر تو! پس کلمات دختر محمد چه مى‏شود که مردم همگى دانستند که او چه مى‏خواهد و ما چه حیله‏اى براى‏ی او پنهان کرده‏ایم؟!
عمر گفت: آیا بیش از یک تُندى بود که از بین رفت و آیا بیش از یک لحظه‏اى بود که گذشت؟ و مثل آنکه آنچه بوده اصلاً واقع نشده است، و گناه آنچه که بود بر عهده‏ى من بگذار!
راوى مى‏گوید: پس ابوبکر با دستش بر شانه عمر زد و گفت: چه بسیار گرفتارى که تو آن را رفع نمودى!



 


3-خطاب تهدیدآمیز ابوبکر به مردم


التجاسر على أهل‏بیت الرسول علیهاالسلام ثم نادى الصلاة جامعة، فاجتمع الناس و صعد المنبر، فحمد اللَّه و أثنى علیه، ثم قال:
أیها الناس، ما هذه الرعة، و مع کل قالة أمنیة؟  این کانت هذه الأمانى فی عهد نبیکم؟ فمن سمع فلیقل، و من شهد فلیتکلم، کلا بل هو ثعاله شهیده ذنبه. لعنه اللَّه، و قد لعنه اللَّه. مرب لکل فتنة یقول: کروها جذعه ابتغاء الفتنة من بعد ما هرمت، کام طحال أحب أهلها الغوى. ألا لو شئت أن أقول لقلت، و لو تکلمت لبحت، و إنّی ساکت ما ترکت، یستعینون بالصبیه و یستنهضون النساء.
و قد بلغنى- یا معشر الأنصار- مقاله سفهائکم، فواللَّه ان أحق الناس بلزوم عهد رسول‏اللَّه أنتم، لقد جاءکم فاویتم و نصرتم، و أنتم الیوم أحق من لزم عهده.
و مع ذلک فاغدوا على أعطیاتکم  ، فإنّی لست کاشفاً قناعاً و لا باسطاً ذراعاً و لا لساناً إلا على من استحق ذلک، والسلام.

خطاب تهدیدآمیز ابوبکر به مردم
آنگاه اعلان کرد تا مردم اجتماع کنند، و مردم جمع شدند و ابوبکر بر فراز منبر رفته و پس از حمد و ثناى خدا گفت:
اى مردم، این چه حالتى است که با هر حرفى آرزوئى است؟ این آرزوها در عهد پیامبرتان کجا بود. پس هرکسى که شنیده بگوید و هر که شاهد بوده صحبت کند. بلکه این قضیه همچون قضیه‏ى روباهى مى‏ماند که شاهدش دُمش بود! خدا او را لعنت کند و لعنت کرده است! ملازم هر فتنه‏اى است و مى‏گوید: «فتنه را بحال اولى برگردانید». طالب فتنه است بعد از آن که کهنه شده همچون ام‏طحال مى‏ماند که محبوبترین اهلش نزد او گمراه است.
آگاه باشید اگر خواسته باشم بگویم مى‏گویم، و اگر تکلم نمایم مطلب را آشکار مى‏کنم. ولى تا زمانى که رهایم کرده باشند من سخن نمى‏گویم. از بچه‏ها کمک مى‏گیرند و زنان را به یارى مى‏طلبند.
اى انصار صحبت سفیهان شما به من رسیده است. قسم بخدا سزاوارترین مردم به رعایت عهد رسول خدا شمائید. شما کسانى هستید که پیامبر به سوى شما آمد و شما او را پناه دادید و یارى نمودید، و امروز شما از همه سزاوارترید که عهد او را پاس دارید.
و بعد از این همه، فردا صبح براى گرفتن هدیه‏ها بیایید! من کسى هستم که پرده‏اى را نمى‏درم و دست و زبانى را بلند نمى‏کنم مگر بر کسى که سزاوار آن باشد! والسلام.


4-خطاب ام‏سلمه به مردم در دفاع از حضرت زهرا


  استنکار أم‏سلمة قال: فأطلعت أم‏سلمة رأسها من بابها و قالت:
المثل فاطمة بنت رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله یقال هذا؟! و هی الحوراء بین الإنس، والانس للنفس! ربیت فی حجور الأنبیاء، و تداولتها أیدی الملائکة و نمت فی حجور الطاهرات، و نشأت خیر منشأ و ربیت خیر مربى.
اتزعمون ان رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله حرم علیها میراثه و لم یعلمها؟! و قد قال اللَّه (له): «و أنذر عشیرتک الأقربین». افانذرها و جاءت تطلبه؟!  و هی خیره النسوان و أم‏سادة الشبان و عدیلة (مریم) ابنة عمران (و حلیلة لیث الأقران) ، تمت بابیها رسالات ربه.
فواللَّه لقد کان یشفق علیها من الحر والقر ، فیوسدها یمینه و یلحفها بشماله. رویدا! فرسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله بمرأى لغیکم، و على اللَّه تردون. فواها لکم و سوف تعلمون.

خطاب ام‏سلمه به مردم در دفاع از حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه
راوى گوید: آنگاه ام‏سلمه سر خود را از حجره‏اش بیرون آورد و گفت: آیا به مِثل فاطمه‏اى که دختر رسول خداست این حرفها زده مى‏شود؟! در صورتى که او حوریه‏اى بین انسانها، و اُنس براى نفس پیامبر است. در آغوش پیامبران تربیت یافته و نزد ملائکه دست بدست گردیده و در دامان زنانِ پاک رشد نموده و به بهترین وجهى در وجود آمده و به نیکوترین صورت تربیت شده است.
آیا گمان مى‏کنید پیامبر میراثش را بر او حرام نموده و او را از این مسئله آگاه ننموده است؟ با اینکه خداوند به او فرموده: «و خانواده‏ى نزدیک خود را از مخالفت احکام الهى بترسان». آیا مى‏شود پیامبر به فاطمه این مسئله را فرموده باشد ولى او مطالبه‏ى ارث نماید؟!! و حال آنکه او بهترین زنان و مادر سرآمد جوانان و همتاى مریم دختر عمران و همسر شیر شجاعان است. فاطمه‏اى که با پدرش رسالتهاى پروردگار پایان یافت.
قسم بخدا پیامبر نسبت به او در گرما و سرما دلسوزى مى‏کرد و دست راست خود را زیر سر او مى‏نهاد و روانداز او را دست چپش قرار مى‏داد. عجله نکنید که پیامبر ناظر گمراهى شماست و بر خدا وارد مى‏شوید. واى بر شما و به زودى خواهید دانست.


5-خطاب حضرت زهرا به رافع و یادآورى غدیر


خطابها مع رافع بن رفاعة تذکر غدیرخم (ثم ولت، فأتبعها رافع بن رفاعة الزرقی فقال له: یا سیدة النساء، لو کان أبوالحسن تکلم فی هذا الأمر و ذکر للناس قبل أن یجری هذا العقد، ما عدلنا به أحداً.
فقالت له بردتها: إلیک عنى! فما جعل اللَّه لأحد بعد غدیر خم من حجة و لا عذر).
خطاب حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه به رافع و یادآورى غدیر
آنگاه حضرت (برخاست و) براه افتاد. رافع بن رفاعة بدنبال حضرت آمد و گفت: اى برترین بانوان، اگر حضرت ابوالحسن در رابطه با این مسئله قبل از این بیعتى که با ابوبکر شد صحبتى مى کرد و این مطلب را به مردم تذکر مى‏داد، ما شخص دیگرى را بجاى او نمى‏پذیرفتیم! حضرت با حالت غضب به او فرمود: از من دور شو، خداوند بعد از واقعه‏ى غدیرخم براى احدى دلیل و عذرى باقى نگذارده است!


6-شکایت حضرت زهرا به امیرالمؤمنین


 شکواها إلى أمیرالمؤمنین علیه‏السلام ثم انکفات علیهاالسلام  و أمیرالمؤمنین علیه‏السلام یتوقع رجوعها إلیه و یتطلع طلوعها علیه.
فلما (جاءت و دخلت علیه و) استقرت بها الدار قالت لأمیرالمؤمنین علیه‏السلام: یابن أبی‏طالب! اشتملت شملة الجنین و قعدت حجره الظنین؟  نقضت قادمه الاجدل فخانک ریش الاعزل!
هذا ابن أبی‏قحافة، یبتزنى نحله أبی و بلغه ابنى. لقد اجهد  فی خصامى، والفیته الد فی کلامى  ، حتى حبستنى قیله نصرها و المهاجره و صلها و غضت الجماعة دونى طرفها، فلا دافع و لا مانع.
خرجت کاظمة و عدت راغمة! أضرعت خدک یوم أضعت حدک؟  افترست الذئاب و افترشت التراب، ما کففت قائلاً و لا أغنیت باطلاً و لا خیار لی!
لیتنی مت قبل هنیتی و دون ذلتی! عذیری اللَّه منه عادیاً و منک حامیاً.  ویلاى فی کل شارق! ویلاى فی کل غارب! مات العمد و وهن  العضد. شکواى إلى أبی و عدواى إلى ربی.
اللهم أنت أشد منهم قوه و حولا، و أشد بأساً و تنکیلاً.

شکایت حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه به أمیرالمؤمنین علیه‏السلام
سپس فاطمه زهرا علیهاالسلام بسوى خانه مراجعت نمود در حالى که امیرالمؤمنین علیه‏السلام انتظار بازگشت حضرت را مى‏کشید و منتظر از راه رسیدن آن بانو بود. چون حضرت نزد امیرالمؤمنین علیه‏السلام رسیدند و وارد خانه شدند خطاب به امیرالمؤمنین علیه‏السلام عرض کردند:
اى پسر ابوطالب! آیا مانند جنین نشسته‏اى، و مثل اشخاص متهم در خانه جاى گرفته‏اى؟ تو بالهاى بازان شکارى را مى‏شکستى، و اکنون پرِ پرندگان بى‏بال و پر بر تو تأثیر کرده است؟! این پسر ابوقحافه است که با قهر و غلبه بخشش پدرم و ذخیره‏ى دو پسرم را مى‏گیرد. او با جدیت تمام به مبارزه‏ى من برخاسته، و او را با دشمنى هرچه بیشتر در مقابل صحبتهایم یافتم. تا آنکه انصار یارى خود را و مهاجران کمکشان را از من بازداشتند و چشمانشان را در یارى من بستند، و در نتیجه نه دفاع‏کننده‏اى هست و نه منع‏کننده‏اى!
با سینه‏اى پر از خشم که فروخورده بودم از منزل خارج شدم، و با خوارى به خانه بازگشتم. روى خود را به ذلت افکندى هنگامى که صلابتت را سست نمودى. تو گرگان را از هم مى‏دریدى، ولى اکنون خاک را فرش خود قرار داده‏اى! نه گوینده‏اى را از کلام بازداشتى و نه از باطلى منع نمودى، و من اختیارى از خود ندارم.
اى کاش قبل از این لحظه و قبل از خواریم مى‏مُردم. عذر من به درگاه خداوند همین بس که ابوبکر متجاوز بود و من مى‏خواستم از تو حمایت کرده باشم. اى واى بر من در هر صبحگاه! و واى بر من در هر شامگاه! تکیه‏گاهها از بین رفت و بازو سست گردید. شکایت خود را به پدرم مى‏نمایم، و انتقام از ستم آنان را از خداوند مى‏خواهم. خداوندا! تو در قدرت و قوت بر منع از آنان قوى‏تر هستى و عذاب و عقوبت تو سخت‏تر است.


7-تسلى امیرالمؤمنین به حضرت زهرا


 أمیرالمؤمنین علیه‏السلام یخفف عنها الآلام فقال أمیرالمؤمنین علیه‏السلام: لا ویل لک  ، بل الویل لشانئک.  ثم نهنهی عن وجدک یا ابنه الصفوةه و بقیة النبوة.
فما ونیت عن دینى و لا اخطات مقدورى. فإن کنت تریدین البلغة فرزقک مضمون و کفیلک مأمون و ما أعد لک أفضل مما قطع عنک، فاحتسبی اللَّه.
فقالت علیهاالسلام: «حسبی اللَّه»، و أمسکت. تسلّى امیرالمؤمنین علیه‏السلام به حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه
امیرالمؤمنین علیه‏السلام فرمود: واى بر تو نیست، بلکه واى بر کسى است که بغض تو را دارد و با تو بد رفتار مى‏کند. خود را از خشم بازدار، اى دختر پیامبر برگزیده و اى یادگار نبوت. در دینم عجز نشان ندادم و از آنچه قدرت داشتم کوتاهى نکردم.
اگر به اندازه‏ى کفاف زندگى مى‏خواهى روزى تو ضمانت شده است و متکفل آن مورد اعتماد است و آنچه براى تو آماده شده بهتر از چیزى است که از تو منع شده است. پس به حساب خدا قرار ده.
حضرت زهرا علیهاالسلام عرض کرد: «خدا مرا کافى است»، و دیگر چیزى نفرمود.


احتجاج حضرت زهرا با ابوبکر پس از ایراد خطبه

1.جواب ابوبکر لعنت‏اللَّه‏علیه


جواب أبى‏بکر لها لعنةاللَّه‏علیه (فأجابها أبوبکر عبداللَّه بن عثمان) و قال:
(صدقت) یا بنت رسول‏اللَّه، لقد کان ابوک بالمؤمنین (عطوفا کریما) رؤوفاً رحیماً، و على الکافرین عذابا ألیما (و عقابا عظیما).
و إذا عزوناه وجدناه اباک دون النساء، و أخا ابن عمک دون الاخلاء. اثره على کل حمیم و ساعده على الأمر العظیم.
لا یحبکم الا سعید، و لا یبغضکم الا شقى بعید!! و أنتم عتره رسول‏اللَّه الطیبون، و خیرته المنتجبون ، على الخیر ادلتنا، و إلى الجنة مسالکنا.

جواب أبوبکر
آنگاه أبوبکر در جواب حضرت گفت: راست مى‏گوئى اى دختر پیامبر، پدر تو نسبت به مؤمنین با عطوفت و کریم بود و رحمت و رأفت داشت، و نسبت به کافرین عذاب ألیم و عقاب عظیم بود. اگر بخواهیم نسب او را بنگریم در بین تمام زنان او را تنها پدر تو مى‏یابیم، و در بین دوستان صمیمیش تنها برادر پسرعمویت (على علیه‏السلام) مى‏بینیم، که او را بر تمام دوستان برگزید، و على کسى بود که او را در هر کار بزرگى یارى مى‏نمود.
فقط انسان سعادتمند شما را دوست مى‏دارد و تنها انسان شقىِ دور از خدا شما را دشمن مى‏دارد. شما عترت پاک رسول خدا هستید و برگزیدگان منتخب اویید. راهنمایان ما بر کارهاى خیر شمایید، و سوق‏دهندگان ما به بهشت شما هستید


2.حدیث جعلى «النبى لا یورث»


  «النبی لایورّث» و أنت  یا خیره النساء و ابنة خیر الأنبیاء صادقه فی قولک، سابقه فی وفور عقلک، غیر مردوده عن حقک و لا مصدوده عن صدقک. 
و واللَّه ما عدوت رأی رسول‏اللَّه و لا عملت الا باذنه! والرائد لا یکذب أهله.
(و قد قلت و ابلغت و اغلظت فاهجرت) و انى اشهد اللَّه- و کفی به شهیدا- انى سمعت رسول‏اللَّه یقول: «نحن معاشر الأنبیاء لا نورث ذهبا و لا فضه (و لا ارضا) و لا دارا و لا عقارا، و انما نورث الکتب والحکمة والعلم والنبوة، و ما کان لنا من طعمه فلولى الأمر بعدنا ان یحکم فیه بحکمه»!
و قد جعلنا ما حاولته فی الکراع والسلاح، یقابل به المسلمون و یجاهدون الکفار و یجالدون المرده الفجار. و ذلک باجماع من المسلمین لم اتفرد به وحدى، و لم استبد بما کان الرأی (فیه) عندى.
و هذه حالى و مالى هی لک و بین یدیک لا نزوى عنک و لا ندخر دونک.
و انک أنت سیده امه ابیک، والشجرة الطیبة لبنیک لا ندفع مالک من فضلک، و لا یوضع من فرعک و اصلک. حکمک نافذ فیما ملکت یداى، فهل ترین ان اخالف فی ذلک اباک؟!


3.خطاب حضرت زهرا با ابوبکر لعنةاللَّه‏علیه


 خطابها علیهاالسلام مع أبی‏بکر فقالت علیهاالسلام  : سبحان اللَّه! ما کان ابى رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله عن کتاب اللَّه صادفا، و لا لاحکامه مخالفا، بل کان یتبع اثره و یقفو سورة. افتجمعون إلى الغدر اعتلالا علیه بالزور؟

و هذا بعد وفاته شبیه بما بغی له من الغوائل فی حیاته.
خطاب حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیها با ابوبکر لعنت‏اللَّه‏علیه
حضرت فاطمه علیهاالسلام در جواب او فرمود:
سبحان‏اللَّه! هرگز پدرم از کتاب خدا روى گردان نبوده و مخالفت احکام آن را نکرده، بلکه پیروى فرامین او را نموده و از جاى جاى آن متابعت نموده است.
آیا همگى بر سر بى‏وفائى اجتماع کرده‏اید و عذرتان در این باره دروغى است که پرداخته‏اید. و این عمل شما بعد از رحلت پیامبر همانند آن غائله‏هایى است که در زمان حیات او دنبال مى‏کردید.


4.تصریح قرآن به ارث انبیاء


 القرآن یصرح بإرث الأنبیاء هذا کتاب اللَّه، حکماً عدلاً و ناطقاً فصلاً یقول (عن نبی من أنبیائه) : «یرثنى و یرث من آل‏یعقوب» و یقول: «و ورث سلیمان داود فبین عز و جل فیما وزع من الاقساط و شرع من الفرائض والمیراث و اباح من حظ الذکران والأناث ما أزاح به علة المبطلین و أزال التظنی والشبهات فی الغابرین.
کلا بل سولت لکم أنفسکم أمراً، فصبر جمیل واللَّه المستعان على ما تصفون. (و هذان نبیان) ، و قد علمت ان «النبوة» لا تورث و انما یورث ما دونها. فما لی امنع ارث أبی؟ أأنزل اللَّه فی کتابه: «الا فاطمة بنت محمد»؟! فدلنى علیه اقنع به! تصریح قرآن به ارث انبیاء این کتاب خداست که حاکمى عادل و گوینده‏اى است که فصل خصومت مى‏کند، درباره‏ى پیامبرى از پیامبران خدا مى‏فرماید: «فرزندى به من عطا فرما که از من و از آل‏یعقوب ارث ببرد» و مى‏فرماید: «و سلیمان از داود ارث برد». خداوند عزوجل در قرآن تقسیماتى در ارث قرار داده و حدود واجب میراث را تعیین کرده و سهم مرد و زن را بیان فرموده است، بطورى که عذر اهل باطل را باطل کرده و جاى گمانها و شبهات را درباره‏ى مُردگان از بین برده است.
ولى نفستان بر شما حیله کرده و باید صبر نیکو کرد، و خداوند در مقابل آنچه شما مى‏پردازید کمک‏کننده است.
این دو نفر که در آیه ذکر شده‏اند پیامبرند ، و تو مى‏دانى که مقام نبوت ارث بردنى نیست و ارث بردن در غیر مقام نبوت است. پس براى چه از ارث پدرم محروم مى‏شوم؟ آیا خداوند در کتابش آورده که: «بجز فاطمه دختر محمد»؟ به من نشان بده تا قانع شوم.


5.جواب ابوبکر به حضرت زهرا


 جواب أبی‏بکر لها علیهاالسلام فقال لها علیهاالسلام أبوبکر: یا بنت رسول‏اللَّه، أنت عین الحجة و منطق الحکمة.
لا ادلى بجوابک و لا ادفعک عن صوابک،. ولکن المسلمون بینى و بینک! هم قلدونى ما تقلدت، و باتفاق منهم اخذت ما اخذت، غیر مکابر و لا مستبد و لا مستأثر، و هم بذلک شهود.

جواب أبوبکر به حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیها
أبوبکر گفت: اى دختر پیامبر، تو عین دلیل و زبان حکمت هستى. جواب تو را آماده نکرده‏ام، و تو را در درستى گفتارت رد نمى‏کنم! ولى این مسلمانان قاضى بین من و تو باشند.
آنچه انجام دادم اینان بر عهده‏ى من گذاردند و با توافق آنان و بدون قصد زورگویى و استبداد و مقدم داشتن دیگرى این (فدک) را از تو گرفتم، و خودشان بر این مطلب شاهدند


6.خطاب حضرت زهرا به مسلمانان


 خطابها مع المسلمین و معاتبتهم فالتفتت فاطمة علیهاالسلام (إلى الناس) و قالت: معاشر المسلمین المسرعة إلى قیل الباطل، المغضیة  على الفعل القبیح الخاسر.
أفلا تتدبرون القرآن أم على قلوب اقفالها؟  کلا بل ران على قلوبکم ما اسأتم من أعمالکم، فاخذ بسمعکم و أبصارکم، و لبئس ما تاولتم و ساء ما به اشرتم و شر ما منه اعتضتم.
لتجدن واللَّه محمله ثقیلاً و غبه وبیلاً ، إذا کشف لکم الغطاء و بان ما وراءه الضراء و بدا لکم من ربکم ما لم تکونوا تحتسبون و خسر هنالک المبطلون.

خطاب حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه به مسلمانان
حضرت فاطمه علیهاالسلام توجه خود را به مردم نمود و فرمود:
اى مسلمانانى که با سرعت به قول باطل روى آوردید، و در مقابل عمل ناپسند زیان‏آور سکوت نمودید و راضى شدید! آیا در کلمات قرآن تدبر نمى‏کنید یا آنکه بر قلبهایتان قفلهایى زده شده است؟ بلکه اعمال بدتان قلبهاى شما را پوشانده و گوش و چشمتان را بسته است. بد تأویلى کردید و چه بد مشورتى نمودید، و چه شرى است آنچه خیر را با آن عوض کردید.
قسم بخدا بارش را سنگین مى‏یابید و عاقبتش را عذاب مى‏بینید زمانى که پرده براى شما برداشته شود و پوشیده‏ها آشکار گردد و عذابهائى که گمانش را نمى‏برید از سوى پروردگارتان بر شما ظاهر گردد، و در آن هنگام صاحبان باطل زیان مى‏کنند.






خطبه فدکیه حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیها در مسجد

1.ورود حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیها به مسجد جهت ایراد خطبه


 الزهرا علیهاالسلام تأتی المسجد لما أجمع أبوبکر  على منع فاطمه علیهاالسلام فدکاً (و صرف عاملها منها) و بلغها ذلک ، لاثت خمارها (على رأسها)  (و اشتملت بجلبابها)  و أقبلت فی لمة من حفدتها و نساء قومها، (تجر أدراعها)  ، تطأ ذیولها، ما تخرم مشیتها مشیة رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله.
حتى دخلت على أبى‏ابکر (المسجد) و هو فی حشد من المهاجرین والأنصار (و غیرهم).
فنیطت دونها (و دون الناس)  ملاءة (فجلست). ثم أنت أنة (ارتجت لها القلوب و ذرفت لها العیون و)اجهش القوم لها بالبکاء (والنحیب)  فارتج المجلس.
ثم أمهلت (هنیة) حتى إذا سکن نشیج القوم و هدأت فورتهم افتتحت  الکلام بحمداللَّه والثناء علیه والصلاة على رسوله، فعاد القوم فی بکائهم. فلما امسکوا عادت علیهاالسلام فی کلامها، فقالت

حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیها به مسجد مى‏آید
هنگامى که ابوبکر  تصمیم نهائى خود را در مورد غصب فدک از حضرت زهرا علیهاالسلام گرفت و نماینده‏ى حضرت را از آنجا اخراج نمود و این اخبار به آن حضرت رسید، سر مبارک را پوشانیدند و پوشش کامل بر تن نمودند و با عده‏اى از زنان خدمتگذار و بانوان خویشاوندانشان براى اعتراض به ابوبکر براه افتادند.
هنگام راه رفتن لباس حضرت به زمین کشیده مى‏شد و پایین لباس زیر پایشان مى‏رفت ، و راه رفتنشان چنان بود که گویا پیامبر صلى اللَّه علیه و آله راه مى‏روند.
ابوبکر با عده‏ى زیادى از مهاجرین و انصار و دیگر افراد در مسجد نشسته بودند که حضرت وارد شدند، و با آمدن حضرت پرده‏اى بین ایشان و مردم آویخته شد. حضرت زهرا علیهاالسلام نشستند و چنان از سوز دل ناله زدند که قلبها به لرزه درآمد و اشکها جارى شد و مردم را به گریه و ضجه واداشتند و مجلس را منقلب کردند. سپس لحظه‏اى درنگ نمودند تا صداى ناله‏هاى مردم خاموش گردید و از جوش و خروش افتاد.
با آرامش مجلس حضرت صحبت خود را با حمد و ثناى الهى و درود بر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله آغاز نمودند. مردم با شنیدن کلام آن حضرت بار دیگر شروع به گریه کردند، و حضرت براى بار دوم سکوت کردند، و هنگامى که مردم آرام گرفتند صحبت خود را از سر گرفتند و چنین فرمودند
:


2.متن خطبه فدکیه در مسجد


الحمد والثناء أبتدء بحمد من هو أولى بالحمد والطول والمجد.  الحمد للَّه على ما أنعم، و له الشکر على ما ألهم ، والثناء بما قدم من عموم نعم ابتداها، و سبوغ الاء اسداها، و احسان منن والاها.  (أحمده بمحامد) جم عن الاحصاء عددها، و ناى عن المجازاه امدها  ، و تفاوت عن الادراک ابدها  ، و ندبهم لاستزادتها بالشکر لاتصالها ، (و استخذى الخلق بانزالها) ، و استحمد إلى الخلائق باجزالها، و ثنى بالندب إلى أمثالها.
و أشهد أن لا إله إلا اللَّه (وحده لا شریک له) ، کلمة جعل الاخلاص تأویلها، و ضمن القلوب موصولها، و أبان فی الفکر  معقولها. الممتنع من الأبصار رؤیته، و من الألسن صفته، و من الأوهام الإحاطة به. 
ابتدع الأشیاء لا من شى‏ء کان قبلها، و أنشأها بلا احتذاء امثله امتثلها. کونها بقدرته و ذراها بمشیته، من غیر حاجة منه إلى تکوینها و لا فائده له فی تصویرها إلا تثبیتا لحکمته، و تنبیها على طاعته، و اظهاراً لقدرته، (و دلالة على ربوبیته)
و تعبداً لبریته، و إعزازاً لدعوته. ثم جعل الثواب على طاعته، و وضع العقاب على معصیته  ، ذیادة  لعباده عن نقمته و لهم إلى جنته.

حمد و ثنا
کلام خود را آغاز مى‏کنم با حمد و سپاس خدائى که به ستایش و فضل و عزت و رفعت از همه کس سزاوارتر است.
خداوند را بر نعمتهایى که عطا فرموده مى‏ستایم، و بر الهامش سپاس مى‏نمایم، و بر نعمتهاى گسترده‏اى که ابتداءً عنایت نموده و نعمتهاى فراوانى که عطا فرموده و تفضلات پى‏درپى که مرحمت کرده ثنا مى‏گویم.
او را سپاس مى‏گویم با حمدهاى بى‏پایانى که از حد شمارش بیرون است، و قدرت بر شکر همه‏ى آنها نیست، و نهایت آنها قابل درک نخواهد بود. نعمتهایى که خداوند براى ازدیاد و دوام آنها ما را دعوت به شکرگزارى نموده، و بندگانش را بر فرستادن آنها مطیع خود گردانیده، و براى کامل نمودن بخششهایش از آنان حمد و ستایش خود را خواسته، و در کنار آن به طلب چنین نعمتهائى امر فرموده است.
گواهى مى‏دهم که معبودى غیر «اللَّه» نیست. تنها او معبود است و شریکى ندارد. کلمه‏اى است که تأویل آن اخلاص است و متضمن رساندن قلوب به اعتقاد وحدانیت خداست، و آنچه را که عقل به آن پى مى‏برد در اندیشه‏ها ظاهر نموده است. خداوندى که امکان دیدنش و قدرت توصیف او براى کسى نیست، و به خیال کسى نمى‏گنجد. خداوندى که تمام اشیاء را بدون آنکه چیزى قبل از آنان باشد بوجود آورده، و بى‏آنکه از نمونه‏هایى براى خلقت پیروى کرده باشد آنان را آفریده است. با قدرتش به آنان وجود داده و با اراده‏ى خود آنان را خلق فرموده، بدون آنکه نیازى به خلقت آنان داشته باشد یا فائده‏اى به او عائد شود.
بلکه علت در خلقت آنست که حِکمت خود را براى ما سوایش معلوم بنماید، و آنان را به إطاعت خود متوجه کند، و قدرت خویش را به منصه‏ى ظهور برساند، و دلالت بر ربوبیتش نماید و خلق را به عبادت خود بخواند و به دعوت خود عزت و غلبه بخشد. همچنین براى دورى آنان از عذابش و سوق آنان به بهشتش ثواب را بر اطاعت خود و عذاب را در معصیتش قرار داد.


3.بعثت پیامبر و مسیر رسالت


 


بعثة الرسول الأعظم صلى اللَّه علیه و آله و مسیر الرسالة و أشهد أن أبى‏محمداً عبده و رسوله، اختاره قبل أن یجتبله، و اصطفاه قبل أن یبتعثه، و سماه قبل أن یستنجبه  ، إذ الخلائق بالغیب  مکنونه، و بستر الأهاویل مصونه و بنهایة العدم مقرونة ، علما من اللَّه تعالى بمائل الأمور ، و احاطة بحوادث الدهور ، و معرفة بمواقع المقدور.
ابتعثه اللَّه اتماما لأمره ، و عزیمة على امضاء حکمه، و انفاذا لمقادیر حتمه.  فرأی الامم فرقا فی أدیانها، عکفا على نیرانها  ، عابده لأوثانها، منکره للَّه معر عرفانها.
فأنار (اللَّه) بأبی‏محمد صلى اللَّه علیه و آله، و فرج عن القلوب بهمها، و جلا عن الأبصار عمهها ، (و عن الأنفس غممها). **زیرنویس=الزیادة من «ألف» (و قام فی الناس بالهدایة فأنقذهم من الغوایة، و بصرهم من العمایة، و هداهم إلى الدین القویم، و دعاهم إلى الطریق المستقیم).
ثم قبضه اللَّه (عز و جل) إلیه قبض رأفة (و رحمه) و اختیار، رغبة بمحمد (عن تعب هذه الدار ، (موضوعا عنه اعباء الاوزار) ، محفوفا  بالملائکة الأبرار، و رضوان الرب الغفار، و مجاوره  الملک الجبار.
صلى اللَّه على أبی‏نبیه و امینه على الوحى و صفیه و خیرته من الخلق و رضیه  ، فعلیه الصلاة والسلام و رحمةاللَّه و برکاته.

بعثت پیامبر (ص) و مسیر رسالت
و گواهى مى‏دهم که پدرم حضرت محمد بنده و فرستاده‏ى اوست، که خداوند او را قبل از خلقتش اختیار نمود، و قبل از بعثتش او را برگزید، و پیش از انتخابش نام او را معرفى کرد. این انتخاب هنگامى بود که مردم در مخفیگاه غیب پنهان بودند و در پس پرده‏هاى هولناک مستور و به نهایت عدم مقرون بودند.
علت این اختیار آن است که خداوند به سرانجام کارها آگاه و به حوادث روزگار احاطه دارد، و به زمان وقوع مقدرات عارف است. براى اتمام امر خود او را مبعوث گردانید، و به قصد اجراى حکم خود او را برانگیخت، و براى انفاذ مقدرات حتمى خود او را به پیامبرى اختیار نمود. آنحضرت مردم را دید که هر گروهى داراى دین مخصوص به خود است، و به آتشهاى افروخته‏ى خود روى آورده و بُتان خود را پرستش مى‏نمایند، و با آنکه فطرتاً معرفت خدا را دارند ولى منکر او هستند.
آنگاه خداوند متعال به برکت پدرم حضرت محمد صلى اللَّه علیه و آله ظلمت‏ها را به نورانیت مبدل ساخت، و از قلبهإ؛11ّّ قساوت را برطرف نمود، و از دیده‏ها تحیر را زایل کرد، و مطالب مبهم را براى همگان روشن نمود. آن حضرت دعوت الهى خود را با هدف هدایت مردم آغاز کرد و آنان را از گمراهى نجات داد، و از لجاجتها آگاهى بخشید، و آنان را به دینى محکم هدایت نمود، و به راه مستقیم فراخواند.
سپس خداوند عزوجل او را با رأفت و رحمت و اختیار به سوى خود خواند تا او را از خستگى این دنیا آسوده گرداند و سنگینى بار ناملایمات را از او بردارد (24) ، و او را در احاطه‏ى ملائکه‏ى ابرار و رضوان پروردگار غفار و مجاورت ملک جبار قرار دهد. درود خدا بر پدرم پیام‏آور و امین وحى خدا و برگزیده و منتخب از خلق و مرضى او. درود و سلام و رحمت و برکات الهى بر او باد.
 


4.خطاب حضرت زهرا به مهاجرین و انصار


 خطابها مع المهاجرین والانصار ثم التفتت علیهاالسلام إلى أهل المجلس و قالت (لجمیع المهاجرین والأنصار: و) أنتم عباد اللَّه نصب أمره و نهیه، و حمله دینه و وحیه، و امناء اللَّه على أنفسکم، و بلغاوه إلى الامم (حولکم).  زعیم حق للَّه فیکم، و عهد قدمه إلیکم. 

خطاب حضرت زهرا سلام‏اللَّه‏علیه به مهاجرین و انصار
آنگاه حضرت زهرا علیهاالسلام متوجه اهل مجلس شدند، و خطاب به تمام مهاجران و انصار فرمودند:
شما بندگان خدا پرچم و علم أمر و نهى الهى، و در بردارنده دین و وحى او و پاسداران خدا بر خود هستید، و رساننده‏ى احکام الهى به دیگر امتهایى که در اطراف شمایند مى‏باشید. در بین شما شخصى است که استحقاق زعامت دارد، و او کسى است که قبلاً در مورد اطاعت او متعهد شده‏اید.
 


 5.قرآن و اهل‏بیت


 


 القرآن و اهل البیت علیهم‏السلام و (نحن) بقیة استخلفها علیکم. (و معنا) کتاب اللَّه (الناطق والقرآن الصادق والنور الساطع والضیاء اللامع) ، بینه بصائره، و أی  منکشفه سرائره، و برهان فینامتجلیه  ظواهره، مدیم للبریة استماعه  ، (مغتبطة به أشیاعه) ، قائد إلى الرضوان اتباعه، مود الى النجاة استماعه.
فیه تبیانحجج اللَّه المنوره ، (و مواعظه المکررة) ، و عزائمه المفسرة  ، و محارمه المخدره، (و أحکامه الکافیة)  ، و بیناته الجالیة، (و جمله الشافیة) ، و فضائلة المندوبة، و رخصة الموهوبة، (و رحمته المرجوه) ، و شرائعه المکتوبة. 

قرآن و اهل‏بیت علیهم‏السلام
و ما یادگارانى هستیم که خداوند ما را نمایندگان خود بر شما قرار داده، و به همراه ما کتاب ناطق الهى و قرآن صادق و نور تابناک و شعاع درخشنده‏اى است که دلیلهاى آن روشن و اسرار آیاتش ظاهر است، و با ما دلیل و برهانى است (18)که ظواهرش متجلى و استماع آن براى مردم همیشگى است (و ملال‏آور نیست).
پیروان او بخاطر آن مورد رشک دیگران هستند، و تبعیت او بشر را به رضوان خدا سوق مى‏دهد، و گوش دادن به آن نجات را بدنبال مى‏آورد. در او است بیان دلیلهاى نورانى الهى، و پندهاى مکرر خداوند، و واجباتى که تبیین شده و محرماتى که از آن منع گردیده، و احکامى که کافى است و ادله‏اى که روشن است و کلماتى که شفابخش است، و فضائلى که بدان دعوت شده، و امورى که اجازه‏ى انجام آن داده شده، و رحمتى که امید آن مى‏رود، و قوانینى که واجب شده است.


6.حکمت دستورات الهى


أسرار أحکام اللَّه ففرض اللَّه  الایمان تطهیرا لکم من الشرک، والصلاة تنزیها لکم عن الکبر، والزکاة (تزکیة للنفس)  و تزییداً فی الرزق، والصیام تثبیتا للاخلاص، والحج تشییداً  للدین، (و احیاء للسنن، و اعلانا للشریعة) والعدل تنسیقا للقلوب  (و تمکینإ؛33ّّ للدین) ، و طاعتنا (أهل البیت)، والجهاد نظاما للمله، و إمامتنا أمانا من الفرقة  عزاً للإسلام، والصبر معونة على استیجاب (الأجر) ، والأمر بالمعروف مصلحه للعامة، (والنهى عن المنکر تنزیها للدین) ، و بر الوالدین  وقایة من السخط  ، و صلة الأرحام (منساة فی العمر و) منماة للعدد، والقصاص حقنا (للدماء، والوفاء بالنذر تعریضاً للمغره ، و توفیه المکاییل والموازین تغییرا للبخس ، والنهى عن شرب الخمر  تنزیها عن الرجس، و اجتناب قذف المحصنات حجابا للعنة  ، و مجانبه السرقة ایجابا للعفة ، (والتنزه عن اکل مال الیتیم والاستیثار به اجاره من الظلم، والنهى عن الزنا تحصنا من المقت، والعدل فی الاحکام ایناسا للرعیة، و ترک الجور فی الحکم اثباتا للوعید) ، و حرم اللَّه الشرک اخلاصاً له بالربوبیة.
فاتقوا اللَّه حق تقاته و لا تموتن إلا و أنتم مسلمون (و لا تتولوا مدبرین)و اطیعوه فیما أمرکم به و (انتهوا عما) نهاکم عنه، (و اتبعوا العلم و تمسکوا به) فإنما یخشى اللَّه من عباده العلماء. 
(فاحمدوا الله الذى بعظمته و نوره ابتغى من فی السماوات و من فی الأرض إلیه الوسیلة، فنحن وسیلته فی خلقه و نحن آل رسوله و نحن خاصته و محل قدسه و نحن حجه غیبه و ورثه انبیائه).

حکمت و دستورات الهى
پس خداوند ایمان را طهارت شما از شرک قرار داد، و نماز را دورى از کبر، و زکات را صفاى روح و زیادى در روزى و روزه را تحکیم اخلاص، و حج را بلندى و رفعت دین و احیاى سنتها و اعلان شریعت، و عدالت را نظام قلبها و قبولى دین، و اطاعت ما اهل‏بیت را موجب نظام داشتن ملت، و امامت ما را امان از تفرق و جدائى، و جهاد را عزت اسلام ، و صبر را کمکى بر استحقاق اجر، و امر بمعروف را باعث مصلحت عمومى، و نهى از منکر را براى تنزیه دین، و نیکى به والدین را حفظ از نارضایتى، و صله‏ى ارحام را مایه طولانى شدن عمر و کثرت افراد یکدل، و قصاص را حفظ خونها، و وفاى به نذر را روزنه‏اى براى بخشش گناهان، و کامل نمودن کیل و وزن را براى حفظ اموال از نقص و ضرر، و نهى از نوشیدن شراب را دورى از پلیدى، و پرهیز از نسبت ناروا به بانوان عفیفه را مانع از لعنت ، و دورى از دزدى را سبب جلوگیرى از اعمال زشت و نخوردن مال یتیم و برنداشتن آن را پناهى از ظلم، و نهى از زنا را حفظ از غضب الهى، و عدالت در احکام را مایه‏ى دلگرمى مردم، و ظلم ننمودن در حکم را براى ترس از حق قرار داده، و براى اخلاص در قبول ربوبیت خود شرک را حرام نموده است.
پس تقواى الهى را در بالاترین درجه پیشه‏ى خود بنمائید، و در حالى از این دنیا بروید که مسلمان باشید، و از فرامین خدا روى برنگردانید، و آنچه امر فرموده اطاعت کنید و از آنچه نهى فرموده خوددارى کنید، و پیرو علم باشید و بدان تمسک کنید که فقط بندگان آگاه از خدا مى‏ترسند. پس حمد و ثناى خدائى را بجا آورید که با عظمت و نورش تمام اهل آسمان و زمین در جستجوى وسیله‏اى بسوى اویند. و ما آن وسیله‏ى الهى در خلقش هستیم، و ما آل‏رسول خدائیم، و ما مقربان درگاه خدا، و جایگاه قدس او، و حجت غیبى الهى و وارث انبیاى اوییم.


7.بدانید من فاطمه‏ام


اعلموا أنّی فاطمة ثم قالت علیهاالسلام: أیها الناس، اعلموا أنی فاطمة و أبی‏محمد (رسول ربکم و خاتم أنبیائکم)!
أقولها عودا على بدء ، و لا أقول ما أقول غلطا و لا أفعل ما أفعل شططا و (ما أنا من الکاذبین).  (فاسمعوا إلى باسماع واعیه و قلوب راعیة.

بدانید من فاطمه‏ام!
سپس فرمود:
اى مردم بدانید من فاطمه‏ام، و پدرم محمد که فرستاده‏ى پروردگارتان و خاتم پیامبرانتان است. کلام اول و آخر من این است، و در این مطلب اشتباه نمى‏کنم و آنچه که انجام مى‏دهم گزاف نیست و سخن به دروغ نمى‏گویم.  پس با گوشهاى شنوا و قلبهاى آگاه سخن مرا گوش کنید.



8.سیر رسالت


 مسیرة الرسالة المحمدیة ثم قالت:  (بسم اللَّه الرحمن الرحیم) لقد جاءکم رسول من أنفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رؤوف رحیم. فان تعزوه (و تعرفوه) تجدوه أبی‏دون نسائکم! و أخا ابن عمى دون رجالکم! (و لنعم المغزى إلیه صلى اللَّه علیه و آله).  فبلغ الرسالة صادعا بالنذاره  ، مائلا عن مدرجة المشرکین (حائدا عن سنتهم) ضاربا لثبجهم ، آخذا باکظامهم  ، داعیا  إلى سبیل ربه بالحکمة والموعظة الحسنه.
یجذ الاصنام و ینکت الهام، حتى انهزم الجمع و ولوا الدبر، و حتى تفرى اللیل عن صبحه و اسفر الحق عن محضه، و نطق زعیم الدین، (و هدات فوره الکفر) ، و خرست شقاشق  الشیاطین، (و طاح و شیظ النفاق ، و انحلت عقد الکفر و الشقاق) ، و فهتم بکلمه الإخلاص (فی نفر من البیض الخماص). 
و کنتم على شفا حفره من النار (فانقذکم منها  نبیه، تعبدون الاصنام و تستقسمون بالازلام) ، مذقه الشارب و نهزه الطامع و قبسه العجلان و موطى الأقدام. تشربون الطرق  و تقتاتون القد ، أذلة خاشعین تخافون أن یتخطفکم الناس من حولکم. 

مسیر رسالت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله
آنگاه فرمود: بسم اللَّه الرحمن الرحیم، فرستاده‏ى خدا نزد شما آمد که از شما بود و تحمل مشقت شما بر او دشوار بود و او نسبت به هدایت شما بسیار پافشارى داشت و نسبت به مؤمنین با رحمت و رأفت بود.
اگر در حسب و نسب او نظر کنید و او را بشناسید مى‏یابید که در بین تمام زنان او تنها پدر من است، و در بین تمام مردان او تنها برادرِ پسر عموى من (على علیه‏السلام) است و چه خوب انتسابى است. او رسالت الهى خود را بانجام رسانید و امور باعث عذاب پروردگار را اظهار نمود، و از راه و روش مشرکان روى گرداند  ، و از سنت جاهلى آنان اعراض نمود. کمر آنان را در راه رسالتش شکست، و گلوى آنان را فشرد، و مردم را با حکمت و پند نیکو به راه خدا دعوت نمود.
بُتان را شکست و سرهاى گردنکشان را به خاک افکند، تا آنکه اجتماع آنان را از هم پاشید و آنان از صحنه پشت نمودند و نور صبح هدایت ظلمت شرک را شکافت و پرده از حق برداشته شد. زعیم دینى گوینده شد، و آتش کفر خاموش گردید، و زبان شیاطین لال شد و پست فطرتان منافق هلاک شدند، و گره‏هاى کفر و خلاف از هم گشوده شد، و شما به کلمه‏ى اخلاص تکلم نمودید با عده‏اى از پاکان که عفیف بودند.
شما بر لبه‏ى پرتگاه آتش قرار داشتید که پیامبر الهى شما را نجات داد. شما کسانى بودید که بتان را پرستش مى‏کردید، و قمار بازى مى‏کردید.
چنان خوار بودید که جرعه‏ى هر نوشنده، و شکار هر طمعکار، و همچون آتشگیره‏اى که بردارنده‏ى آن زیاد توقف نمى‏کند بودید  ، و زیر قدمهاى دیگران قرار داشتید. آب آشامیدنى شما آب کدر، و خوراک شما پوست دباغى نشده بود. مى‏ترسیدید که مردم از اطرافتان ناگهان بر شما حمله کنند.
 


9.امیرالمؤمنین در تبلیغ رسالت


 على علیه‏السلام فی ابلاغ الرسالة الالهیة فأنقذکم (اللَّه تبارک و تعالى)  بنبیه محمد صلى اللَّه علیه و آله، بعد اللتیا والتى، و بعد أن منى  ببهم الرجال و ذؤبان العرب و مرده أهل الکتاب.
کلما اوقدوا نارا للحرب اطفاها اللَّه  ، أو  ، نجم قرن الضلالة  أو فغرت  فاغرة من المشرکین قذف أخاه (علیّاً) فی لهواتها، فلا ینکفى‏ء حتى یطأ صماخها باخصمه، و یخمد لهبها بحد سیفه ، مکدودا (دووبا) فی ذات اللَّه (مجتهدا فی أمر اللَّه) قریبا من رسول‏اللَّه سیّداً فی أولیاء اللَّه ، مشمراً ناصحاً مجدّاً کادحاً، (لا تأخذه فی اللَّه لومة لائم).  و أنتم فی بلهنیه وادعون آمنون (فرحون) و فى رفاهیة (من العیش) فکهون (تأکلون العفو و تشربون الصفو) ، تتربصون بنا الداوئر
تتوکفون الأخبار، و تنکصون عند النزال، (و تفرون عند القتال).

على علیه‏السلام در تبلیغ رسالت
تا آنکه خداوند تبارک و تعالى به برکت پیامبر حضرت محمد صلى اللَّه علیه و آله شما را بعد از این همه سختیها نجات داد، و بعد از آنکه او گرفتار پهلوانان کفار و گرگان عرب و گردنکشان اهل کتاب گردید، هرگاه که آتشِ جنگ را مى‏افروختند خداوند آن را خاموش مى‏نمود و هر زمان که قدرت پیروان ضلالت ظاهر مى‏شد یا دشمنان مشرک دهان خود را براى از بین بردن شما باز مى‏کردند برادرش على را براى نابودى آنان به عمق دهانشان مى‏افکند. او هم تا گوشهاى آنان را پایمال نمى‏کرد، و آتش آنان را با تیزى شمشیرش خاموش نمى‏نمود باز نمى‏گشت.
او (على علیه‏السلام) کسى بود که در راه خدا سختى و مشکلات را تحمل مى‏کرد و استقامت از خود نشان مى‏داد، و نزدیکترین اشخاص به پیامبر و آقاى اولیاى خدا بود. در راه خدا کمر همت بسته بود و دلسوزانه و با جدیت و تلاشِ پیگیر عمل مى‏کرد، و در راه خدا سرزنش ملامت کنندگان تأثیرى در او نداشت.
و این در حالى بود که شما در زندگى راحت و در کمال آرامش و امنیت و نشاط بودید، و در رفاه زندگى خوش مى‏گذراندید. غذاى لذیذ مى‏خوردید و آب زلال مى‏نوشیدید و انتظار رسیدن بلاها را بر ما داشتید و منتظر شنیدن اخبار آن بودید! و چون جنگى شدت مى‏گرفت خود را کنار مى‏کشیدید، و هنگام کارزار و جنگ فرار مى‏کردید.



10.رفتار مردم بعد از رحلت پیامبر


ما أظهره الناس بعد وفاة صاحب الرسالة فلما اختار اللَّه لنبیه دار انبیائه (و مأوى أصفیائه) (و أتم علیه ما وعده) ، ظهرت فیکم حسیکه النفاق  و سمل  جلباب الدین (و أخلق ثوبه و نحل عظمه و أودت رمته) و نطق کاظم الغاوین و نبغ خامل الأقلین  و هدر فنیق المبطلین. فخطر  فی عرصاتکم.
و أطلع الشیطان رأسه من مغرزه هاتفا بکم. (فدعاکم) فألفاکم لدعوته مستجیبین و للغرة فیه ملاحظین.
ثم استنهضکم فوجدکم (ناهضین) خفافا و أحمشکم  فألفاکم غضابا، فوسمتم غیر إبلکم و أوردتموها غیر شربکم.
هذا والعهد قریب والکلم رحیب والجرح لما یندمل والرسول لما یقبر. بدارا زعمتم خوف الفتنة! ألا فی الفتنة سقطوا، و إن جهنم لمحیطة بالکافرین.
فهیهات منکم و کیف بکم و أنّى تؤفکون؟! و کتاب اللَّه بین أظهرکم.
أموره ظاهرة و أحکامه زاهرة و أعلامه باهرة و زواجره لائحة و أوامره واضحة قد خلفتموه و راء ظهورکم.
أرغبة (ویحکم) عنه تریدون أم بغیره تحکمون؟ بئس للظالمین بدلا. و من یبتغ غیر الإسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین.
ثم لم تلبثوا إلا ریث  أن تسکن نفرتها و یسلس قیادها، (ثم أخذتم تورون وقدتها و تهیجون جمرتها) (و تستجیبون لهتاف الشیطان الغوى و اطفاء أنوار الدین الجلى و اهمال سنن لنبی الصفی).
تشربون حسوا فی ارتغاء  (و تمشون لأهله و ولده فی الخمر والضراء). و نصبر منکم على مثل حز المدى (و وخز السنان فی الحشا).

رفتار مردم بعد از رحلت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله
هنگامى که خداوند جایگاه انبیا و منزلگاه برگزیدگانش را براى او اختیار نمود و آنچه به او وعده داده بود به اتمام رساند کینه و دشمنى ناشى از نفاق شما ظاهر گردید، و پوشش دین کهنه شد و جامه‏اش مندرس و استخوانش ضعیف گردید، و آن قدرت ضعیف از بین رفت. خشم فروخورده‏ى گمراهان به تکلم درآمد، و گمنام ذلیلان ظاهر شد، و شخص مورد قبول اهل باطل صدا درآورد، و در عرصه‏ى شما قدرت‏نمایى کرد. شیطان از کمینگاه خود سر برآورد و شما را بسوى خود خواند و شما را دعوت نمود و دید که دعوت او را اجابت مى‏نمایید و آماده‏ى فریب خوردن از او هستید، و چون شما را به قیام بر علیه حق خواند قیام و سرعت قبول شما را یافت، و چون شما را بر ضد حق به غضب و خشم در آورد شما را غضبناک دید. پس شتر دیگران را براى خود علامت‏گذارى نمودید و آن را به آبى که از آن شما نبود حاضر کردید. تمام این قضایا در حالى بود که فاصله‏ى زیادى نشده و زخم هنوز وسیع بود و جراحت هنوز التیام نیافته و پیامبر هنوز دفن نگردیده بود! (با نیرنگ و دروغ بر مردم جلوه دادید که حضورتان در سقیفه براى دفع فتنه بوده است). به گمان ترس از بروز فتنه به سرعت اقدام کردید ولى بدانید که در فتنه سقوط کردید و جهنم کافران را از هر سو در بر مى‏گیرد.
این کارها از شما بعید بود و چگونه چنین کارى کردید و به کجا بازمى‏گردید، با اینکه کتاب خدا در بین شماست؟! کتابى که امورش ظاهر و احکامش نورانى و علامتهایش واضح و نواهیش تبیین شده و اوامرش روشن است. به چنین کتاب خدایى پشت نمودید.
واى بر شما! آیا مى‏خواهید از او روى گردانید یا به غیر آنچه که در آن است حکم کنید؟ بد جایگزینى براى ظالمان است، و کسى که غیر اسلام را به عنوان دین برگزیند از او قبول نمى‏شود و در آخرت از زیانکاران خواهد بود.
سپس درنگ نکردید مگر به مقدار آرام شدن فتنه و جاى گرفتن قلاده‏ى آن که شروع نمودید در برافروختن شعله‏هاى فتنه و برانگیختن هیزمهاى آن و نداى شیطان مکار را اجابت کردید و شروع به خاموش کردن انوار دینى روشن و بى‏اعتنایى به سنتهاى پیامبر برگزیده نمودید.
به ظاهر طرفدارى از دین مى‏نمایید در حالى که در باطن به نفع خود عمل مى‏کنید و نسبت به اهل‏بیت و فرزندانش با حیله و نیرنگ رفتار مى‏کنید ما در مقابل اذیتهاى شما صبر مى‏کنیم مانند صبر کسى که با چاقوهاى بزرگ و پهن اعضایش را قطعه قطعه کنند و تیزى نیزه را در بدنش فروبرند!


11.فدک و ارث


 فدک و الإرث و أنتم الآن تزعمون ان لا ارث لنا (أهل البیت)!!  (و لا حظ) أفحکم الجاهلیة تبغون؟ و من حسن من اللَّه حکما لقوم یوقنون (أفلا تعلمون؟! بلى، قد تجلى لکم کالشمس الضاحیه أنی ابنته).
أیها معشر المسلمین، أأبتز إرث أبی؟ یابن أبی‏قحافة، أفی کتاب اللَّه أن ترث أباک و لا إرث أبی؟! لقد جئت شیئا فریا! (جرأة منکم على قطیعة الرحم و نکث العهد).
أفعلى عمد ترکتم کتاب اللَّه و نبذتموه وراء ظهورکم؟ إذ یقول اللَّه تبارک و تعالى: «و ورث سلیمان داود» (مع ما قص) من خبر یحیى و زکریا إذ قال: «رب فهب لی من لدنک ولیا یرثنى و یرث من آل‏یعقوب» ، (و قال: «و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض فی کتاب اللَّه)» ، و قال: «یوصیکم اللَّه فی أولادکم للذکر مثل حظ الانثیین»  و قال: «ان ترک خیراً الوصیة للوالدین والاقربین بالمعروف حقا على المتقین». 
فزمتم أن لا حظ  لی و لا إرث لی من أبی (و لا رحم بیننا)!! أفخصکم اللَّه بایة أخرج أبی منها؟ أم تقولون أهل ملتین لا یتوارثون؟!
اولست أنا و أبی من أهل مله واحدة؟ أم أنتم اعلم بخصوص القرآن و عمومه من أبی (و ابن عمى)؟! 
فدونکها مخطومة مرحولة مزمومة  ، (تکون معک فی قبرک و) تلقاک یوم حشک (و نشرک). فنعم الحکم اللَّه والزعیم محمد والموعد القیامة،  و عند الساعة یخسر المبطلون (و لا ینفعکم إذ تندمون) ، ولکل نبا مستقر و سوف تعلمون من یأتیه عذاب یخزیه و یح علیه عذاب مقیم.

فدک و ارث
و شما اکنون معتقدید که ارثى و نصیبى براى ما اهل‏بیت نیست! آیا در پى حکم جاهلیت هستید؟! و چه حکمى بهتر از حکم الهى براى گروهى است که یقین دارند؟ آیا نمى‏دانید؟! البته که همچون آفتاب تابنده براى شما روشن است که من دختر اویم. از شما مسلمانان بعید است! آیا ارث پدرم به‏زور گرفته شود؟
اى پسر ابوقحافه، آیا در کتاب خدا نوشته شده که تو از پدرت ارث ببرى ولى من از پدرم ارث نبرم؟ مطلبى تعجب‏آور و متحیرکننده آورده‏اید که از روى جرأت بر قطع رحم رسول‏اللَّه و شکستن پیمان چنین اقدامى کرده‏اید! آیا از روى عمد کتاب خدا را رها کرده و پشت سر خود افکندید؟ آنجا که خداوند تبارک و تعالى مى‏فرماید: «و سلیمان از داود ارث برد»  و آنچه حکایت نموده از قضیه‏ى یحیى و زکریا آنجا که مى‏فرماید:
«پروردگارا... فرزندى به من عنایت فرما که از من و از آل‏یعقوب ارث ببرد» و فرموده: «و خویشان میت بعضى بر بعض دیگر در کتاب خدا در ارث بردن تقدم دارند» و فرموده: «خداوند در رابطه‏ى با اولادتان سفارش مى‏نماید که فرزندان پسر دو برابر فرزندان دختر ارث مى‏برند» و فرموده: «اگر میت چیزى بعد از خود باقى بگذارد براى والدین و خویشان به نیکى وصیت نماید، این حقى است که متقین باید آن را انجام دهند». 
گمان نمودید بهره‏اى از ارث براى من نیست و از پدرم ارثى به من نمى‏رسد و بین من و پدرم نسبتى نیست؟! آیا خداوند شما را به آیه‏اى اختصاص داده که پدرم را از آن خارج نموده است؟ یا مى‏گوئید ما اهل دو مذهب هستیم که از یکدیگر ارث نبریم؟! آیا من و پدرم هر دو اهل یک مذهب نیستیم؟! یا اینکه شما به عام و خاص قرآن از پدرم و پسرعمویم (على علیه‏السلام) آگاه ترید؟
اکنون که فدک را نمى‏دهى این مرکب زین و افسار شده‏ى آماده را بردار تا در قبر همراه تو باشد و روز قیامت وبال آن گریبانت را بگیرد. خداوند خوب حکم‏کننده‏اى و حضرت محمد صلى الله علیه و آله خوب زعیمى و قیامت خوب وعده‏گاهى است. بعد از مدت کوتاهى پشیمان مى‏شوید، و در روز قیامت اهل باطل زیان مى‏کنند، و زمانى پشیمان مى‏شوید که براى شما نفعى ندارد، و براى هر خبرى زمان وقوعى است، و بزودى مى‏فهمید عذاب خوار کننده گریبان چه کسى را مى‏گیرد و چه کسى است که عذاب دائمى بر او نازل مى‏شود.



12.خطاب به پیامبر


شکواها إلى رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله ثم التفتت علیهاالسلام إلى قبر أبیها (فخنقتها العبرة) و قالت:

شعر
قد کان بعدک أنباء و هنبثه لو کنت شاهدها لم تکثر
الخطب إنا فقدناک فقد الأرض وابلها - واختل قومک فاشهدهم و لا تغب  و کل اهل له قربى و منزله - عند الاله على الأدنین مقترب  أبدت رجال لنا نجوى  صدورهم - لما مضیت و حالت دونک الترب
تجهمتنا  رجال و استخف بنا - لما فقدت و کل الارض مغتصب 
سیعلم المتولى ظلم حامتنا - یوم القیامة أنى سوف ینقلب 
و کنت بدرا و  نورا یستضاء به - علیک تنزل من ذی‏العزة الکتب
و کان جبرئیل بالآیات یونسنا - فقد فقدت و کل  الخیر محتجب
ضاقت علی بلادی بعد ما رحبت- و سیم سبطاک خسفا فیه لی نصب
فلیت قبلک کان الموت صادفنا - لما مضیت و حالت دونک الکثب 
انا رزئنا بما لم یرز ذو شجن - من البریة لا عجم و لا عرب
فسوف نبکیک ما عشنا و ما بقیت - لنا العیون بتهمال له سکب 
(و وصلت ذلک بأن قالت:

شعر
قد کنت ذات حمیة ما عشت لی - أمشى البراح و انت کنت جناحی
فالیوم اخضع للذلیل و اتقی - منه و أدفع ظالمی بالراح  و إذا بکت قمریة شجنا لها لیلا- على غصن بکیت صباحی) 

خطاب به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله
سپس حضرت نظرى به مرقد پدر افکند و بغض گلویش را فشرد و در ضمن ابیاتى از شعر چنین فرمود:
اى پدر! بعد از رحلت تو واقعه‏هاى بزرگ و قضایاى مشکلى واقع شد، که اگر تو شاهد آن بودى مصیبت برایمان بزرگ نمى‏آمد.
ما همچون زمینى که باران فراوان را از دست دهد تو را از دست دادیم، و قوم تو فاسد گردیدند. پس شاهد آنان باش و غائب مباش. و براى هر اهلى مزیت و برترى بر دیگر نزدیکان نزد خداى متعال است. آن هنگام که تو رفتى و خاک بین ما و تو حایل شد مردمانى کینه‏هاى خود را بر ما ظاهر نمودند.
اکنون که تو از بین ما رفته‏اى و تمام زمین غصب شده مردم با چهره‏ى گرفته با ما روبرو مى‏شوند و ما خوار شده‏ایم، و بزودى در روز قیامت باعث ظلم خانواده‏ى ما مى‏فهمد که به کجا بازمى‏گردد.
تو همچون ماه چهارده شبه و نورى بودى که از تو کسب نور مى‏شد و کتابهاى آسمانى از طرف خداى با عزت بر تو نازل مى‏گردید.
و جبرئیل با آوردن آیات الهى با ما انس داشت و با رفتنت درِ تمام خیرها را بستى. شهر من با آن وسعتش بر من تنگ شده و دو سبط تو خوار گشتند که در این براى من بلایى است.
اى کاش قبل از رفتن تو مرگ با ما روبرو مى‏شد هنگامى که تو از پیش ما رفتى و تلّى از خاک مانع از تو شد. ما مبتلا به مصیبت از دست رفتن عزیزى شدیم که هیچ محزونى از مردم چه عرب و چه عجم به رفتن چنین عزیزى مبتلا نشده است.
پس هر اندازه که در این دنیا زندگى کنیم و تا زمانى که چشمهایمان باقى است براى تو با اشکى ریزان گریه مى‏کنیم.

سپس این اشعار را درددل نمود:
تا روزى که تو زنده بودى حمایت‏کننده‏اى داشتم و با آسودگى رفت و آمد مى‏نمودم و تو بال من و یاورم بودى، ولى امروز در برابر فردى ذلیل خاضع شده‏ام و از او فاصله مى‏گیرم و به دست خود ستمگران را دور مى‏کنم.
در حالى که قُمرى از روى غصه، شبانه روى شاخه‏اى گریه مى‏کند، من در روز روشن بر مصائبم اشک مى‏ریزم




13.خطاب به انصار


خطابها مع الأنصار (ثم رمت علیهاالسلام بطرفها نحو الأنصار)  فقالت:
یا معشر البقیة  ، و أعضاد الملة ، و حضنة  الإسلام! ما هذه (الفترة عن نصرتى و الونیة عن معونتى و) الغمیزة  فی حقی و السنة عن ظلامتی؟! 
(أما کان رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله أبی یقول: «المرء یحفظ فی ولده)»؟ سرعان ما أحدثتم ، و عجلان ذا إهالة! (و لکم طاقة بما أحاول، و قوة على ما أطلب و أزاول).
أتقولون مات محمد (رسول‏اللَّه)؟ فخطب (واللَّه) جلیل، استوسع وهیه و استنهر فتقه و فقد راتقه  و اظلمت الأرض لغیبته و اکتابت خیره اللَّه (و کسفت الشمس والقمر و انتثرت النجوم) لمصیبته و اکدت الامال و خشعت الجبال (و اکلت الأموال) و اضیع الحریم و اذیلت الحرمة عند مماته  (و فتنت الأمة و غشیت الظلمة و مات الحق).
فتلک (واللَّه النازلة الکبرى والمصیبة العظمى، لا مثلها نازلة و لا بائقة عاجلة). 
أعلن بها کتاب اللَّه فی أفنیتکم (و فی) ممساکم و مصبحکم، (یهتف بها فی أسماعکم) هتافا (و صراخا و تلاوة و الحانا) ، و لقبله ما حلت بأنبیاء اللَّه و رسله (حکم فصل و قضاء حتم) ، «و ما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإن مات أو قتل انقلبتم على أعقابکم و من ینقلب على عقبیه فلن یضر اللَّه شیئا و سیجزى اللَّه الشاکرین».

خطاب به انصار
سپس حضرت نگاهى به جانب انصار نمودند و فرمودند:
اى یادگاران زمان پیامبر، و اى یاوران دین و پناه‏دهندگان اسلام! این چه سستى است در یارى من و چه ضعفی است در کمک به من و چه کوتاهی است درباره‏ى حق من و چه خوابى است که در مورد ظلم به من شما را فراگرفته است؟! آیا پیامبر صلى اللَّه علیه و آله پدرم نمى‏فرمود: «حُرمت هر کسى را نسبت به فرزندانش باید نگاه داشت»؟ چه زود کار خود را کردید، و عجب زود به کارى که زمانش نرسیده بود اقدام نمودید!
و شما قدرت کمک به آنچه من طلب مى‏کنم و قوت برگرفتن آنچه در پى آن هستم و مى‏خواهم دارید. آیا به راحتى مى‏گویید «محمد رسول خدا از دنیا رفت»؟ بخدا قسم این واقعه‏اى مهم است که شکافی عظیم و گسیختگى گسترده‏اى همراه داشت، و التیام‏دهنده‏ى آن مفقود بود. با غیبت پیامبر زمین تاریک گردیده، و برگزیدگان الهى محزون گشته‏اند، و در مصیبت او آفتاب و ماه گرفته و ستارگان پراکنده شدند. با رحلت او امیدها به یأس مبدل شد، و اموال غارت شد و حریم آنحضرت از بین رفت، و حرمت او مورد اهانت قرار گرفت. با رفتن او امت در فتنه افتادند و ظلمت همه جا را فراگرفت و حق از بین رفت.
بخدا قسم رحلت پیامبر صلى اللَّه علیه و آله بلیه‏ى بسیار بزرگ و مصیبت عظیم است که مصیبتى مثل آن و حادثه‏ى ناگوارى همچون آن در دنیا نخواهد بود و به این مصیبت عظمى کتاب خدا در خانه‏هایتان و در هر صبح و شام آگاهى داده و به آن در گوشهایتان با ندا و فریاد و خواندن و فهماندن خبر داده است.
و همچنین خبر داده از آنچه که به انبیاى الهى و فرستادگان خداوند در گذشته رسیده که حکم‏نهایى و قضا و قدر حتمى است. (آنجا که فرموده:) «و نیست محمد مگر فرستاده‏ى خدا که قبل از او پیامبران آمده‏اند. آیا اگر بمیرد یا کشته شود به جاهلیت خود برمى‏گردید و مرتد مى‏شوید؟ کسى که مرتد شود به خداوند ضررى نمى‏رساند، و خداوند شکر گزاران را پاداش مى‏دهد».


14.ظلم به فاطمه در انظار مردم


 الزهراء علیهاالسلام تظلم بمرأى و مسمع من الناس أیها بنی‏قیلة! أأهضم  تراث (أبی) و أنتم بمرأی (منى) و مسمع (و منتدى و مجمع). تلبسکم الدعوة و تشملکم الخبرة ، و فیکم العدة والعدد، و لکم الدار والجنن (و الاداه والقوة، و عندکم السلاح والجنة، توافیکم الدعوه فلا تجیبون؟ و تأتیکم الصرخة فلا تغیثون و أنتم موصوفون بالکفاح معروفون بالخیر والصلاح).
و أنتم الأولى نخبه اللَّه التی انتخبت  والخیرة التی اختیرت لنا أهل البیت، فبادیتم العرب (و بادهتم الأمور) (و تحملتم الکد والتعب) ، و ناهضتم  الأمم و کافحتم البهم. لا نبرح و تبرحون. نأمرکم فتاتمرون. حتى (استقامت لکم منا الدار و) دارت لکم (14)بنارحى السلام و در حلب الأیام  و خضعت نعره  الشرک، و سکنت فوره الافک  ، و خبت نیران الحرب  ، و هدات دعوه الهرج  ، و استوسق نظام الدین.

ظلم به فاطمه علیهاالسلام در انظار مردم
از شما بعید است اى پسران قَیْلَه! آیا در ارث پدرم به من ظلم شود در حالى که شما حال مرا مى‏بینید و صداى مرا مى‏شنوید و اجتماعتان منسجم است و نداى نصرت‏طلبى من به شما مى‏رسد، و آگاهى بر مظلومیت من همگى شما را فراگرفته است؟!
این در حالى است که شما هم تدارکات و افراد و هم خانه و سرپوش و هم وسیله و قدرت و هم اسلحه و وسیله‏ى دفاع دارید. فراخوانى من به شما مى‏رسد ولى پاسخ نمى‏دهید! و فریاد من به شما مى‏رسد ولى به دادخواهى نمى‏آیید!
شما متصفید به این که بر دشمن بدون سپر و زره حمله مى‏کنید و به خیر و صلاح شناخته شده‏اید. و شما کسانى هستید که به عنوان برگزیده‏ى خدا و منتخب او براى ما اهل‏بیت انتخاب شده‏اید. و همان کسانى هستید که با عرب به مبارزه برخاستید و خود را وارد امور سخت کردید و متحمل سختى و زحمت شدید و با امتها به جنگ برخاستید و پهلوانان را بدون سستى دور نمودید.
ما و شما چنان بودیم که شما را امر مى‏کردیم و شما اطاعت مى‏کردید، تا بوسیله‏ى ما براى شما موقعیت پا برجایى بدست آمد، و توسط ما آسیاب اسلام براى شما به گردش درآمد، و برکات روزگار به جریان افتاد، و تکبر شرک به ذلت کشیده شد، و جوشش دروغ ساکن گردید، و آتش جنگ خاموش گشت، و دعوت به فتنه و آشوب آرام گرفت، و دین در اجتماع شکل گرفت.


 15.با امامان کفر بجنگید


قاتلوا ائمه الکفر فانى جرتم  بعد البیان و اسررتم بعد الاعلان و نکصتم بعد الاقدام (و اشرکتم بعد الایمان) (و جبنتم بعد الشجاعه) ، عن قوم نکثوا ایمانهم من بعد عهدهم و طعنوا فی دینکم.
فقاتلوا ائمه الکفر انهم لا ایمان لهم لعلهم ینتهون. الا تقاتلون قوما نکثوا ایمانهم و هموا باخراج الرسول و هم بدووکم أول مرة (6)اتخشونهم فالله احق ان تخشوه إن کنتم مومنین.

با امامان کفر بجنگید
بعد از این سوابق، حال بعد از روشن شدن حق به کجا مى‏روید، و بعد از آنکه بیان شده بود، و بعد از اعلان حق کجا آن را پنهان کردید، و چرا بعد از این اقدامات به گذشته‏ى خود رجوع نمودید و بعد از ایمان مشرک شدید، و بعد از شجاعت ترسیدید از گروهى که بعد از پیمان بستنشان سوگندهاى خود را شکستند و در دین شما طعنه وارد نمودند.
با امامان کفر جنگ کنید که آنان پایبند به سوگندهایشان نمى‏باشند، تا شاید از کارهاى خود برگردند. آیا با گروهى که سوگندهاى خود را نادیده گرفتند و قصد بیرون نمودن رسول الهى را دارند کارزار نمى‏نمایید، و حال آنکه آنان ابتدا شروع به جنگ نمودند؟ آیا از آنان هراس دارید؟ خداوند سزاوارتر است که از او بترسید اگر مؤمن هستید.


16.خوارى حق به دست مردم


خذلان الناس عن الحق ألا و قد أرى (واللَّه) أن قد أخلدتم إلى الخفض، (و ابعدتم من هو احق بالبسط و القبض) ، و رکنتم إلى الدعه ، (و نجوتم بالضیق من السعة) ، فعجتم عن الدین  و مججتم الذى وعیتم  و دسعتم الذی سوغتم.
فان تکفروا انتم و من فی الأرض جمیعا فإن اللَّه لغنى حمید. (ألم یأتکم نبأ الذین من قبلکم قوم نوح و عاد و ثمود والذین من بعدهم لا یعلمهم الا اللَّه، جاءتهم رسلهم بالبینات فردوا أیدیهم فی افواههم و قالوا انا کفرنا بما ارسلتم به و انا لفی شک مما تدعوننا الیه مریب).

خوارى حق بدست مردم
آگاه باشید! بخدا قسم شما را مى‏بینم که به زندگى راحت میل نموده‏اید، و کسى که سزاوار منصب حل و فصل امور است از جایگاهش دور نمودید، و تن به راحتى در داده‏اید، و از جاى وسیع به جاى تنگ پناه آورده‏اید، و از دین برگشتید و آنچه را که حفظ مى‏کردید دور افکندید، و چیزى را که به آسانى خورده بودید برگرداندید.
اگر شما و تمام کسانى که در زمین هستند کافر شوند خداوند از همه‏ى آنها بى‏نیاز است و خداوند سپاس شده است.
آیا خبر کسانى که قبل از شما از قوم نوح و عاد و ثمود و اقوامى که بعد از اینان آمدند به شما نرسیده؟ قضایاى آنان را جز خدا نمى‏داند که رسولان الهى با بینات به سوى آن اقوام آمدند، ولى آنان دستهاى خود را در دهان خود گذارده و گفتند: ما به آنچه شما فرستاده شده‏اید کافریم، و ما در آنچه ما را بسویش مى‏خوانید در شک و تردید هستیم.


17.نفرین بر کسى که دختر پیامبر را خوار کند


 العار والنار لمن یخذل ابنه نبیه ألا و قد قلت الذی قلت على معرفة منى بالخذلة التی خامرتکم (والغدره التی استشعرتها قلوبکم). 
ولکنها فیضه النفس و نفثه الغیظ و خور القناه (و ضعف الیقین) و بثه الصدر و معذره الحجة.
فدونکموها فاحتقبوها مدبره الظهر، (مهیضه العظم، خوراء القناه) ، ناقبه الخف ، باقیه العار، موسومة (بغضب الجبار و) شنار الابد، موصولة بنار اللَّه الموقده التی تطلع على الافئده، (انها علیهم موصده فی عمد ممدده). فبعین اللَّه ما تفعلون و سیعلم الذین ظلموا أی منقلب ینقلبون.

نفرین بر کسى که دختر پیامبر صلى اللَّه علیه و آله را خوار کند
من گفتم آنچه گفتم در حالى که مى‏دانم یارى نکردن وجودتان را فراگرفته و بى‏وفائى همچون لباسى بر قلبهاى شما پوشیده شده است. ولى این سخنان بخاطر بر لب رسیدن جانم بود، و آه‏هائى بود که براى خاموش نمودن آتش غضبم کشیدم، و سستى تکیه‏گاهم بود و ضعف یقین شما است و اظهار غصه‏ى سینه‏ام است که دیگر نتوانستم آن را مخفى کنم و براى اتمام حجت بود
. پس شتر خلافت را بگیرید و با طناب، رَحْل آن را محکم به شکم آن ببندید، در حالى که کمر آن شتر مجروح شده و استخوانهایش شکسته و پاهایش ضعیف شده و کف پاهایش نازک گردیده و عیب آن همیشه باقى است. به غضب خداى جبار و ننگ ابدى علامت‏گذارى شده، و پیوسته به آتش الهى روشن است. آتشى که بر قلبها اثر مى‏گذارد و در عمودهاى کشیده بر آنان ملازم شده است. آنچه انجام مى‏دهید نزد خداوند محفوظ است و به زودى کسانى که ستم کردند مى‏فهمند به کجا مى‏روند
.


18. من دختر پیامبرتان هستم


أنا ابنة نبیکم و أنا ابنة نذیر لکم بین یدی عذاب شدید (فکیدونى جمیعاً ثم لاتنظرون) فاعملوا إنّا عاملون و انتظروا إنّا منتظرون.
(ربنا أحکم بیننا و بین قومنا بالحق و أنت خیر الحاکمین) (و سیعلم الکفار لمن عقبى الدار. و قل اعملوا فسیرى اللَّه عملکم و رسوله والمؤمنون و کل انسان الزمناه طائره فی عنقه فمن یعمل مثقال ذره خیراً یره و من یعمل مثقال ذره شراً یره  و کان الأمر قد قصر).

من دختر پیامبرتان هستم
من دختر کسى هستم که شما را از عذاب شدیدى که در پیش دارید ترسانید. پس همگى درباره‏ى من حیله بکار بندید و به تأخیر نیندازید! شما کار خود را بکنید که ما هم در کار خود هستیم و منتظر باشید که ما هم منتظریم.
پروردگارا بین ما و قوم‏مان به حق حکم کن و تو بهترین حکم‏کننده هستى و به زودى کفار خواهند دانست که عاقبت کار به نفع کیست. و بگو عمل کنید که به زودى خدا و رسول و مؤمنین عملِ شما را مى‏بینند و نامه‏ى اعمال هر انسانى را برگردن او آویخته‏ایم. بنابراین هرکس به اندازه‏ى ذره‏اى عمل خیر انجام دهد نتیجه‏اش را مى‏بیند و هرکس ذره‏اى عمل شر انجام دهد نتیجه‏اش را خواهد دید. و گویا کار چنین مقدر شده است